Page 1 of 2 1 2 LastLast
Results 1 to 10 of 20

Thread: Τι είναι πλανήτης, μπαμπά;

Hybrid View

  1. #1
    Senior Member Hellegennes's Avatar
    Join Date
    Aug 2011
    Posts
    6,418

    Τι είναι πλανήτης, μπαμπά;

    Στην αρχαία εποχή τα πράγματα ήταν εύκολα. Έβλεπαν οι άνθρωποι πράγματα στον ουρανό και τα κατηγοριοποιούσαν με βάση την -φαινόμενη- συμπεριφορά τους. Απλανείς αστέρες τα αστέρια, αφού δεν μετακινούνταν στον ουράνιο θόλο, αστέρες πλανήτες τα κοντινά μας σώματα (Ήλιος, Σελήνη, Άρης, Δίας, Αφροδίτη, Ερμής, Κρόνος) που έμοιαζαν να κινούνται στον ουράνιο θόλο. Αυτό δεν ήταν μια διαπίστωση μόνο των δικών μας αρχαίων προγόνων, αλλά των περισσότερων αρχαίων λαών. Επτά κινούμενα ουράνια σώματα, επτά πλανήτες. Κάποια στιγμή η έννοια του πλανήτη άλλαξε, συγκεκριμένα όταν το μοντέλο του Κοπέρνικου έγινε αποδεκτό και η Γη πέρασε στο πάνθεον των πλανητών ενώ η Σελήνη και ο Ήλιος μεταπήδησαν σε νέες κατηγορίες σωμάτων.

    Για την ακρίβεια η Σελήνη έμεινε για μεγάλο διάστημα μοναδικό δείγμα του είδους της, καθώς χρειάστηκε να περάσουν δεκαετίες μέχρι να έρθει ο Γαλιλαίος και να ανακαλύψει τέσσερις νέους δορυφόρους (του Δία). Ακόμη και τότε, ο Γαλιλαίος ονόμασε τα σώματα αυτά πλανήτες. Αργότερα ο Χόιγκενς* χρησιμοποίησε τον χαρακτηρισμό φεγγάρι για τον Τιτάνα, έναν από τους δορυφόρους του Κρόνου (Luna Saturni). Ωστόσο ο Κέπλερ είχε ήδη χρησιμοποιήσει τον όρο δορυφόρος από το 1610. Με τον καιρό ο όρος φεγγάρι αντικαταστάθηκε από τον όρο δορυφόρος. Από ειρωνεία της τεχνολογικής εξέλιξης, βέβαια, όταν αρχίσαμε να εκτοξεύουμε τεχνητούς δορυφόρους σε τροχιά γύρω απ' την Γη ο όρος δορυφόρος κατέληξε να σημαίνει συχνότερα τον τεχνητό δορυφόρο κι έτσι πλέον οι όροι φεγγάρι και φυσικός δορυφόρος χρησιμοποιούνται εξίσου σε επιστημονικά κείμενα (στα αγγλικά τουλάχιστον). Ο Ήλιος πάλι κατηγοριοποιήθηκε οριστικά σαν άστρο κατά τον 17ο αιώνα, αν και κάτι τέτοιο είχε προταθεί ήδη από τον 16ο αιώνα.

    Όσο όμως η αστρονομία έκανε βήματα μπροστά, γινόταν όλο και πιο εμφανές ότι ο γεωκεντρικός ορισμός του πλανήτη βασιζόταν στην φαινόμενη κίνηση και όχι σε κάποιον αντικειμενικό ορισμό που να κατατάσσει αυτά τα ουράνια σώματα σε ένα σαφές πλαίσιο. Με την δε διαστημική εξερεύνηση αρχίσαμε να ανακαλύπτουμε ότι τα σώματα που μάθαμε να αποκαλούμε πλανήτες είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους πράγματα. Οι πλανήτες που είναι εγγύτερα στον Ήλιο είναι βραχώδεις, οι εξώτεροι όμως είναι αέριοι. Οι συστάσεις των πλανητών διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, το ίδιο και τα μεγέθη, οι μάζες, οι πυκνότητες, το αν έχουν ατμόσφαιρα ή όχι, αν έχουν μαγνητικό πεδίο ή όχι, αν έχουν γεωλογική δραστηριότητα ή όχι, αν έχουν τεκτονική δραστηριότητα ή όχι, τι είδους τροχιές έχουν, τι είδους ταχύτητες έχουν γύρω απ' τον Ήλιο και απ' τον εαυτό τους και πολλά άλλα. Είναι τόσο ευρεία η γκάμα των χαρακτηριστικών τους που το μόνο κοινό στοιχείο μοιάζει να είναι η περιστροφή τους γύρω απ' τον Ήλιο.

    Αν όμως το μόνο κοινό χαρακτηριστικό είναι η άμεση περιστροφή γύρω απ' το άστρο, τότε τι είναι οι κομήτες; Ίσως μάλιστα αυτό να μην είναι τόσο δύσκολο ερώτημα, μιας και εύκολα αποφεύγουμε αυτόν τον σκόπελο μιλώντας για πολύ διαφορετικά σχήματα τροχιών, σώματα από πάγο και την χαρακτηριστικό "ουρά", όμως η αστρονομία πρωτοσκόνταψε όταν ανακαλύφθηκε ένα καινούργιο σώμα, το 1801, από τον Ιταλό αστρονόμο Τζουζέπε Πιάτσι. Το σώμα αυτό ήταν η Δήμητρα, ο μεγαλύτερος από τους αστεροειδείς. Αρχικά κανείς δεν ήξερε τι να υποθέσει γι' αυτό το σώμα. Ήταν ανάμεσα στις τροχιές του Άρη και του Δία, όμως ήταν πολύ μικρό για να είναι πλανήτης με την τότε σύγχρονη έννοια του όρου και οι παρατηρήσεις έδειχναν ότι η τροχιά του το έφερνε γύρω απ' τον Ήλιο, δηλαδή δεν ήταν δορυφόρος άλλου σώματος. Στα επόμενα έτη ανακαλύφθηκαν κι άλλα τέτοια σώματα και τελικά ονομάστηκαν αστεροειδείς, επειδή στα τηλεσκόπια της εποχής έμοιαζαν με άστρα, δηλαδή όσο ισχυρό κι αν ήταν το όργανο το σώμα παρέμενε μια κουκίδα φωτός.

    Ένα παρόμοιο πρόβλημα έκανε την εμφάνισή του με την ανακάλυψη της Έριδας, του πρώτου ουράνιου σώματος πέρα από την τροχιά του Πλούτωνα, που ανακαλύφθηκε το 2005. Αρχικά η ΝΑΣΑ βάφτισε την Έριδα δέκατο πλανήτη. Σχεδόν αμέσως το σύνολο της διεθνούς αστρονομικής κοινότητας μπλέχτηκε σε έναν κυκεώνα αντιπαράθεσης σχετικά με τον χαρακτηρισμό. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, κατά την πλευρά αυτών που επιχειρηματολογούσαν κατά του χαρακτηρισμού ήταν ότι σιγά-σιγά γινόταν εμφανές ότι σύντομα θα ανακαλύπταμε κι άλλα αντικείμενα στην Ζώνη του Κάιπερ (πράγμα που συνέβη, πράγματι, σχεδόν αμέσως). Ίσως τα αντικείμενα αυτά είναι χιλιάδες. Οπότε τι; Θα λέμε ότι το ηλιακό σύστημα έχει χιλιάδες πλανήτες; Δεν μας φτάνει που γεμίσαμε φεγγάρια; Πώς θα μαθαίνουν τα παιδιά όλους αυτούς τους πλανήτες;

    Τελικά μπήκε στην μέση η IAU, η Διεθνής Αστρονομική Ένωση, για να βάλει τα πράγματα στην θέση τους. Θεσπίστηκαν τρία κριτήρια που πρέπει να πληροί ένα σώμα για να ονομάζεται πλανήτης. Τα τρία κριτήρια έχουν ως εξής:

    1. Να βρίσκεται σε τροχιά γύρω απ' τον Ήλιο κι όχι γύρω από άλλο σώμα
    2. Να έχει αρκετή μάζα ώστε οι δυνάμεις που ασκούνται πάνω του να το έχουν κάνει να έχει αποκτήσει σφαιροειδές σχήμα
    3. Να έχει "καθαρίσει" την τροχιά του

    Παρότι το δεύτερο κριτήριο είναι εμφανώς προβληματικό, το τελευταίο είναι το πιο αμφιλεγόμενο. Χοντρικά σημαίνει ότι το σώμα πρέπει να είναι κατά μάζα το κυρίαρχο αντικείμενο στην τροχιά του. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα για τον ορισμό από το γεγονός ότι το κριτήριο δεν είναι μαθηματικό αλλά περισσότερο εμπειρικό. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη τιμή-όριο πάνω από το οποίο ορίζεται ο πλανήτης και κάτω από το οποίο μετονομάζεται σε πλανήτη-νάνο. Και πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού έτσι δυο σώματα θα χαρακτηριζόταν διαφορετικά για μικροδιαφορές πάνω σε ένα νεφελώδες κριτήριο. Τόσο νεφελώδες και φωτογραφικό (για τα αντικείμενα της Ζώνης του Κάιπερ), που αν η Γη βρισκόταν στην ίδια θέση με τον Πλούτωνα θα είχε μετονομαστεί σε πλανήτη-νάνο.

    Τελικά το τι είναι πλανήτης είναι περισσότερο ένας αυθαίρετος ορισμός, παρόμοιος με τους διαχωριστικούς ορισμούς για το τι είναι ωκεανός, νησί και ήπειρος. Τυπικά θα μπορούσαμε να ονομάσουμε πλανήτες όλους τους αστεροειδείς. Άλλωστε πληρούν το κριτήριο της περιφοράς γύρω απ' τον Ήλιο, ενώ μερικοί έχουν και δικούς τους δορυφόρους. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι όταν μιλάμε για το τι είναι πλανήτης (γιατί τα άστρα και οι δορυφόροι έχουν πιο ακριβείς ορισμούς) πρέπει να έχουμε υπόψιν ότι ο μόνος λόγος να συμπεριλάβουμε ή όχι ένα αντικείμενο είναι αν μιλάμε για τον ορισμό κατά IAU ή όχι.



    * προτιμώ την εξαγγλισμένη προφορά του ονόματος

  2. #2
    Ευχαριστώ, μπαμπά!
    Οι μεταφραστές είναι σαν νίντζα: αν τους αντιληφθείς, δεν είναι καλοί. -Ετγκάρ Κέρετ

    My website: Translations Traducciones Μεταφράσεις

  3. #3
    Senior Member oliver_twisted's Avatar
    Join Date
    Jun 2010
    Posts
    2,352
    Gender
    Female
    Ωραίος, Χέλλε! Ευχ!
    Insert meaningful message

  4. #4
    Senior Member panadeli's Avatar
    Join Date
    May 2008
    Location
    Αθήνα
    Posts
    1,085
    Gender
    Male
    Πολύ ωραίο Ελληγενή!
    Ανάμεσα στο άσπρο και το μαύρο υπάρχει ένας ωκεανός γκρίζου.
    Understanding is a three-edged sword. —Kosh

  5. #5
    Senior Member pontios's Avatar
    Join Date
    Feb 2011
    Location
    Melbourne
    Posts
    1,482
    Gender
    Male
    Εξαιρετική δουλειά, Helle.
    Ο επόμενος κομήτης θα πρέπει να ονομαστεί προς τιμήν σου! Helle's comet has a nice ring to it (homophonically speaking).

  6. #6
    Senior Member dharvatis's Avatar
    Join Date
    May 2011
    Location
    Le Grand Duché
    Posts
    2,811
    Gender
    Male
    Θέλουμε και sequel: πόσοι είναι τελικά οι πλανήτες και τι τράβηξε ο κακομοίρης ο Πλούτωνας
    Life is an aberration; it appears under unusual conditions, where there is an abnormal amount of resources, and then proceeds to expand and evolve, consuming those resources until eventually it dies away, leaving behind only bare rock and empty soda cans.

  7. #7
    Senior Member Hellegennes's Avatar
    Join Date
    Aug 2011
    Posts
    6,418
    Sequel; Βεβαίως. Όπου να 'ναι το σκάφος Νέοι Ορίζοντες θα φτάσει στον Πλούτωνα, μετά από ταξίδι 9,5 χρόνων, οπότε το sequel θα έχει και οπτικό υλικό.

  8. #8
    Senior Member daeman's Avatar
    Join Date
    Apr 2008
    Location
    anywhere I lay my head
    Posts
    22,901
    Gender
    Male
    ...
    Επειδή μου θύμισε ο Helle αυτό το νήμα σήμερα, και η NASA τον Πλούτωνα την περασμένη βδομάδα με την ευκαιρία της επετείου της ανακάλυψής του το 1930, ενώ παραπάνω ασχοληθήκαμε με το ποιος βάφτισε τον Χάροντα, ας δούμε και ποια βάφτισε τον Πλούτωνα:

    How Pluto Got its Name

    Pluto is the only world named by an 11-year-old girl. In 1930, Venetia Burney of Oxford, England, suggested to her grandfather that the new discovery be named for the Roman god of the underworld. He forwarded the name to the Lowell Observatory and it was selected. Pluto's moons are named for other mythological figures associated with the underworld. Charon is named for the river Styx boatman who ferries souls in the underworld (as well as honoring Sharon, the wife of discoverer James Christy); Nix is named for the mother of Charon, who is also the goddess of darkness and night; Hydra is named for the nine-headed serpent that guards the underworld; Kerberos is named after the three-headed dog of Greek mythology (and called Fluffy in the Harry Potter novels); and Styx is named for the mythological river that separates the world of the living from the realm of the dead.

    Pluto's place in mythology can get a little muddled, so we asked Dr. Elizabeth Vandiver, chair of the Department of Classics in Whitman College in Walla Walla, Washington, to clarify the origins of the name: "Pluto is the name of the Roman god of the Underworld, equivalent to the Greek Hades. However, the Greek name "Plouton" (from which the Romans derived their name "Pluto") was also occasionally used as an alternative name for Hades. But Pluto is definitely the Roman spelling."



    Venetia Burney was the daughter of Rev. Charles Fox Burney, Oriel Professor of the Interpretation of Holy Scripture at Oxford, and his wife Ethel Wordsworth Burney (née Madan). She was the granddaughter of Falconer Madan (1851–1935), Librarian of the Bodleian Library of the University of Oxford. Falconer Madan's brother, Henry Madan (1838–1901), Science Master of Eton, had in 1878 suggested the names Phobos and Deimos for the moons of Mars.

    On 14 March 1930, Falconer Madan read the story of the new planet's discovery in The Times, and mentioned it to his granddaughter Venetia. She suggested the name Pluto – the Roman God of the Underworld who was able to make himself invisible − and Falconer Madan forwarded the suggestion to astronomer Herbert Hall Turner, who cabled his American colleagues at Lowell Observatory. Clyde Tombaugh liked the proposal because it started with the initials of Percival Lowell who had predicted the existence of Planet X, which they thought was Pluto because it was coincidentally in that position in space. On 1 May 1930, the name Pluto was formally adopted for the new celestial body.



    How a precocious 11-year-old girl gave Pluto its name



    Planet Claire - The B52's

    Θεωρητικά, θεωρία και πράξη είναι το ίδιο πράγμα. Στην πράξη, όμως, διαφέρουν.
    When this you see, remember me and bear me in your mind, let all the world say what they may, speak of me as you find.

  9. #9
    Senior Member Marinos's Avatar
    Join Date
    Jul 2009
    Location
    Ρέθυμνο
    Posts
    2,201
    Gender
    Male
    Η εκδίκηση του Πλούτωνα
    (Θα μπορούσε να μπει και εδώ, ή εδώ...)
    Με βρίσκετε και εδώ.

  10. #10
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    47,279
    Gender
    Male
    Καλά, δεν πάτησες τον σύνδεσμο.

    http://bit.ly/H4OFaI

    Αλλά δεν σε υποψίασε καν εκείνο το:
    Their reasoning was that too many people would confuse Pluto (the doggy of Disney fame) with Pluto (the planet, of space and stuff).

    Ούτε η ημερομηνία;
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Άντε, πέρασε κι αυτό
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

Page 1 of 2 1 2 LastLast

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •