Results 1 to 9 of 9

Thread: Τι γίνεται με τα ουσιαστικά σε –ως και –ώς της καθαρεύουσας;

  1. #1
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    48,088
    Gender
    Male

    Τι γίνεται με τα ουσιαστικά σε –ως και –ώς της καθαρεύουσας;

    Μόνο δύο φαίνεται να έχουν μείνει απείραχτα: το φως (του φωτός) και το καθεστώς (του καθεστώτος). Άντε και το ημίφως (του ημίφωτος) μαζί με κάποια άλλα σύνθετα του φωτός (λυκόφως, σεληνόφως κ.λπ.), αν και έχουμε και τα εναλλακτικά μισόφωτο, λυκόφωτο, φεγγαρόφωτο κ.λπ.

    Ο έρως κρατιέται κάπως (ας όψεται ο Έρως), αλλά κλίνεται όπως ο έρωτας. Ενώ ο γέλως δεν έχει μόνο τον αδυσώπητο ανταγωνισμό από το γέλιο, αλλά και από το διόλου απρόσμενο του γέλωτος > του γέλωτα > ο γέλωτας (όπως και ο έρωτας) — κι ας μην αναγνωρίζουν τη λέξη τα λεξικά. Γέλιο έχει και ο κλαυσίγελος: γιατί η γενική του κλαυσίγελου μάς λέει ότι η λέξη είναι πια σε –ος, όπως και ο περίγελος, του περίγελου. Κάποια γραφικά «του κλαυσιγέλωτος» «ή του κλαυσιγέλωτα» στο διαδίκτυο δεν δικαιολογούν τη διατήρηση του λήμματος «ο κλαυσίγελως» στο ΛΝΕΚ και το ΛΣΓ (στο Ορθογραφικό έχει γίνει η διόρθωση).

    Ο ιδρώς και ο παρατονισμένος ίδρως κατάντησαν λαϊκά ή κομιλφό. Ο ιδρώτας έχει κι αυτός τον παρατονισμένο του ίδρωτα.

    Υπάρχει άνθρωπος που να λέει «του ρινόκερω» (χωρίς να γελάνε οι άλλοι πίσω από την πλάτη του); Όχι; Οπότε ας ξεμπλέξουμε τα κέρατα. Ο ρινόκερος, του ρινόκερου, τον ρινόκερο. Ο αιγόκερος, του αιγόκερου, τον αιγόκερο. Ο μονόκερος, του μονόκερου, τον μονόκερο. Είναι τουλάχιστον άτολμο να γράφει στη Βικιπαίδεια «ο αστερισμός του Μονόκερω» ή να κυκλοφορεί εν έτει 2006 ο Tropic of Capricorn του Μίλερ με τίτλο «Ο τροπικός του Αιγόκερω» λες και πρέπει να διατηρήσουμε το απολίθωμα σαν το δικό μου «εν έτει». Άντε, με το καλό και ο «Τροπικός του *Καρκίνω».

    Κλίνονταν σαν το λεληκώς λελυκώς, λελυκότος, λελυκότα:
    ο επιπεφυκώς (conjunctiva), που έγινε ο επιπεφυκότας
    ο υπεζωκώς (pleura), που έγινε ο υπεζωκότας
    Οι τύποι που θυμίζουν «κότας» (δεν τους έχω συνηθίσει ακόμα) δεν έχουν την έγκριση των λεξικών, αλλά συνηθίζονται στα πανεπιστήμια.

    Στα απείραχτα, με το καθαρευουσιάνικο κουστουμάκι τους, κυκλοφορούν ακόμα και τα:
    η αιδώς, της αιδούς, την αιδώ
    η άλως, της άλω, την άλω
    η απόκρεως, της απόκρεω, την απόκρεω(ν)
    η ηώς, της ηούς, την ηώ

    Κάποιες γενικές «της Ηώς» είναι από ονομαστική «η Ηώ», δηλαδή η αυγή έγινε όνομα η Ηώ, της Ηώς, την Ηώ. Άλλωστε και η Κως, της Κω έχει για πολλούς γίνει η Κω, της Κως. Και μια και πιάσαμε και τα κύρια ονόματα:
    ο Άθως, του Άθω ή του Άθου, τον Άθω
    ο Μίνως, του Μίνωος, τον Μίνωα (Στην καθαρεύουσα. Στη δημοτική ο Μίνωας, του Μίνωα. Ο Μίνως, του Μίνου. Κάποια «του Μίνω» μπορεί να 'ναι από αμηχανία, μπορεί όμως και όσοι το λένε να ξέρουν ότι στα αρχαία ήταν σωστό. Όπως «του μονόκερω».)

    Ο ταώς δεν ξέρω τι γυρεύει ακόμα στα λεξικά. Ίσως για να βοηθά τους λύτες σταυρολέξων. Όπως και ο θως. Το τσακάλι, ντε!
    Last edited by nickel; 11-02-2009 at 01:34 PM.
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Βρε, θα περάσει κι αυτό!
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  2. #2
    Senior Member
    Join Date
    Feb 2008
    Posts
    5,148
    Gender
    Male
    Πληρέστατο και λογικότατο, μπράβο! Δεν έχω κάτι να προσθέσω, ούτε να διαφωνήσω (εκτός από την αβλεψία 'λεληκώς').

  3. #3
    Senior Member Costas's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    Athina, Greece
    Posts
    7,514
    Gender
    Male
    Πολύ ωραίο!
    Οι δύο κατηγορίες κλίσης συμφύρονται, π.χ. σε αυτό το βίντεο (από το 2.00 και μετά) ο γνωστός στην ονομαστική ως Μίνως Κυριακού στην αιτιατική αναφέρεται ως "το Μίνωα Κυριακού".
    Ο τύπος η Κω - της Κως είναι παράδειγμα της παλιότερης ευρέως χρησιμοποιούμενης κλίσης για τα θηλυκά νησιά (και όχι μόνο) σε -ος, π.χ. η Αντίπαρο - της Αντίπαρος, κατά το η Μάρω της Μάρως. Αναρωτιέμαι μάλιστα για ποιο λόγο τα γυναικεία αυτά ονόματα (Μάρω, Μέλπω, Βάσω, Δέσπω κττ.) γράφονται με ωμέγα. Δε θα 'πρεπε να γράφονται με όμικρον; Μήπως για να μην περνιόνται για ουδέτερα;
    Τας λεωφόρους οδούς φεύγων επί τας ατραπούς βάδιζε, αψευδεῖ δε προς άκμονι χάλκευε γλῶσσαν.
    Εμπληξία γαρ η άλογος φιλανθρωπία.
    Souffle sur tes braises pour rester vivant.

  4. #4
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    48,088
    Gender
    Male
    Δεν ξέρω πότε (και αν) θα επικρατήσει να γράφουμε «η Βάσο», αλλά σίγουρα πολλοί γράφουν «ο Μίνος». Γιατί όχι και ο «υπεζωκός» (όπως έχει και μια σελίδα της ΕΕ) και ύστερα... του υπεζωκού. Είναι λόγιες λέξεις αυτές, με περιορισμένη χρήση, οπότε εκεί οι αλλαγές, αν γίνουν, θα γίνουν τελευταίες. Μου άρεσε πάντως κάτι άλλο που μου υπέδειξε ο Lexoplast:
    Στιχομυθία σε φόρουμ:
    — Η αιδώ της αιδώς είναι, [...];
    — Στα νέα ελληνικά ναι (δες και τη γραμματική Τριανταφυλλίδη αν δε με πιστεύεις), αν και η σωστή λέξη είναι "ντροπή". Live with it.


    Και αλλού: «Χάθηκε η αιδώ».
    Προφανώς δεν είναι πια αικεί.

    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Βρε, θα περάσει κι αυτό!
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  5. #5
    Senior Member
    Join Date
    Mar 2008
    Posts
    1,424
    Gender
    Male
    Ας βάλουμε στα σύνθετα ρομαντικά του φωτός και το σκιόφως. Για το φωταέριο, το αεριόφως, με αίσθηση εποχής έναντι της ενεστώσας περιόδου και του ενεστώτος έτους.
    Και Άθως, Άθωνος.

  6. #6
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    48,088
    Gender
    Male
    Quote Originally Posted by tsioutsiou View Post
    Και Άθως, Άθωνος.
    Ο Άθων, του Άθωνος. Από μεταγενέστερη ονομασία του Άθω. Ας μη χρεώσουμε και το Άθωνος στον Άθω.
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Βρε, θα περάσει κι αυτό!
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  7. #7
    Senior Member
    Join Date
    Mar 2008
    Posts
    1,424
    Gender
    Male
    Quote Originally Posted by nickel View Post
    Ο Άθων, του Άθωνος. Από μεταγενέστερη ονομασία του Άθω. Ας μη χρεώσουμε και το Άθωνος στον Άθω.
    Ναι, αλλά άλλο το πόιντ: ότι στις εκδόσεις, ενώ χρησιμοποιείται ονομ. ο Άθως -ο Άθων έχει περιπέσει σε αχρησία, και γιατί χτυπάει το "ν", ο δε Άθωνας παραείναι δημοτικός- η γεν. συχνά, και ομαλότερη, 'Άθωνος (Άθωνα).

  8. #8
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    48,088
    Gender
    Male
    Point taken. Αρκεί να μην πρόκειται για το φίλο μου τον Άθω (γεν. του Άθου).
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Βρε, θα περάσει κι αυτό!
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  9. #9
    Administrator Zazula's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    127.0.0.1
    Posts
    17,569
    Gender
    Male
    Μην ξεχνούμε ότι ορισμένοι δεν ξεχνούν με τίποτε το υπόχρεως, αν και εδώ ο Dr Moshe σημειώνει:

    * υπόχρεος (ήδη ελληνιστικό). Το αρχ. ὑπόχρεως ανήκει στα αττικόκλιτα (τοῦ ὑπόχρεω, πβ. τῆς Ἀπόκρεω), αλλά εφόσον υπάρχει νεοελληνικός μεταπλασμένος τύπος (υπόχρεος), τον προτιμούμε.

    Eυρήματα: 6630/3540 υπόχρεως - 66700/54600 υπόχρεος (τα δεύτερα νούμερα είναι με μείον τον άλλο τύπο)

Similar Threads

  1. προϊστάμενη
    By Lexoplast in forum Modern Greek language queries
    Replies: 9
    Last Post: 08-02-2015, 11:25 AM
  2. Θηλυκά ουσιαστικά και επίθετα
    By Alexandra in forum Modern Greek language queries
    Replies: 21
    Last Post: 23-11-2012, 08:29 PM
  3. Replies: 0
    Last Post: 05-10-2008, 09:41 AM
  4. Replies: 2
    Last Post: 22-09-2008, 05:26 PM
  5. Replies: 6
    Last Post: 15-06-2008, 03:42 AM

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •