Page 1 of 3 1 2 3 LastLast
Results 1 to 10 of 22

Thread: Το νήμα του σαράντα

  1. #1
    Mod Almighty Palavra's Avatar
    Join Date
    Jun 2008
    Location
    Groussherzogtum Lëtzebuerg
    Posts
    13,593
    Gender
    Female

    Το νήμα του σαράντα

    Όταν πρωτάκουσα την έκφραση σαράντα χρόνια τούρκικα θυμάμαι πως σκέφτηκα «μα τι μέτρο είναι το “τούρκικο”, πόσο πολύ δηλαδή κρατάει ένας χρόνος στην Τουρκία;» Μου φαινόταν πολύ μυστήριος αυτός ο προσδιορισμός.

    Αργότερα, όταν άρχισα να μαθαίνω τουρκικά, ανακάλυψα πως όταν οι Τούρκοι θέλουν να πουν πως κάτι κρατάει πάρα πολύ, λένε απλώς kırk yıl, «σαράντα χρόνια» κι αυτό αρκεί. Αχά, ώστε αυτό ήταν!

    Είναι λοιπόν πιθανό να πέρασε η έκφραση αυτή και στα ελληνικά μέσω των τουρκικών και να λέμε πως τα σαράντα χρόνια είναι «τούρκικα» για να πούμε κάτι αντίστοιχο του «σαράντα χρόνια, που λένε και οι Τούρκοι». Στα τουρκικά εξάλλου, όταν ο αριθμός «σαράντα» χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με χρονικό προσδιορισμό, δείχνει ότι κάτι γίνεται πολύ σπάνια (kırk yılda bir, «μια φορά στα σαράντα χρόνια») ή ότι κρατάει πάρα πολύ (kırk saat, «σαράντα ώρες»)

    Γιατί ειδικά «σαράντα» όμως;

    Μια προσεκτική ματιά στις παραδόσεις τόσο της Ελλάδας όσο και της Τουρκίας δείχνει πως ο αριθμός αυτός έχει ιδιαίτερη σημασία και εμφανίζεται με μεγάλη συχνότητα. Η επικρατέστερη εξήγηση είναι πως συνδέεται με τα θρησκευτικά κείμενα (Αγία Γραφή, Κοράνι)· πράγματι, στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη αλλά και στο Κοράνι ο αριθμός σαράντα συχνά περιγράφει μια περίοδο δοκιμασίας, προετοιμασίας ή και τιμωρίας, ή σηματοδοτεί μια αλλαγή. Ο Μωυσής έμεινε σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες στο Όρος Σινά για να λάβει τις Δέκα Εντολές (Έξοδος κδ' 18), οι Ισραηλίτες περιπλανήθηκαν στην έρημο σαράντα χρόνια προτού φτάσουν στη Γη της Χαναάν (Έξοδος ιστ' 36), ο Προφήτης Μωάμεθ ήταν σαράντα χρονών όταν τον επισκέφτηκε ο Αρχάγγελος Γαβριήλ και του αποκάλυψε τον πρώτο στίχο από το Κοράνι, ο Ιησούς έμεινε στην έρημο σαράντα ημέρες μετά τη βάπτισή του αντιστεκόμενος στους πειρασμούς του Σατανά, ο Κατακλυσμός διάρκεσε σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες (Γένεσις ζ' 4) κ.ό.κ.

    Ο αριθμός σαράντα εμφανίζεται ωστόσο και σε άλλες περιπτώσεις, κυρίως σε σχέση με διαβατήριες τελετές. Τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία οι λαϊκές και θρησκευτικές παραδόσεις επιτάσσουν πως πρέπει να περάσουν σαράντα μέρες προτού τα νεογέννητα βρέφη και οι μητέρες τους βγουν από το σπίτι, περίοδος που συνοδεύεται από διάφορες δοξασίες ανάλογα με την περίπτωση και συνήθως το τέλος της σηματοδοτείται με μια τελετή. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, κάποιες φορές όταν «σαραντίσει» το βρέφος μεταφέρεται στην εκκλησία για να πάρει την ευχή του ιερέα. Σε κάποιες περιοχές της Τουρκίας, το βρέφος που σαραντίζει πρέπει να κάνει μπάνιο σε νερό μέσα στο οποίο κάποιος ενήλικας έχει πρώτα ρίξει ένα χρυσό ή ασημένιο φυλαχτό.

    Το «σαράντισμα» ωστόσο δεν συνδέεται μόνο με τη γέννα, αλλά και με το θάνατο. Στους χριστιανορθόδοξους πληθυσμούς το σημαντικότερο, θα λέγαμε, μνημόσυνο μετά το θάνατο ενός προσώπου γίνεται στις σαράντα ημέρες από το θάνατό του, ενώ παρόμοια τελετή υπάρχει και στο Ισλάμ.

    Κάτι αντίστοιχο βρίσκουμε και στα έθιμα του γάμου: σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας και της Μικράς Ασίας θεωρείται γρουσουζιά για τους νεόνυμφους αν κάνουν ταξίδι σαράντα μέρες μετά το γάμο - απαγορεύεται επίσης να πηγαίνουν σε κηδείες.

    Στη λαϊκή παράδοση, οι πιο πάνω τελετές συνδέονται και με δοξασίες που δεν σχετίζονται με την εκάστοτε επίσημη θρησκεία: το πνεύμα του νεκρού μένει στο σπίτι για σαράντα μέρες, το ασαράντιστο μωρό που βγαίνει από το σπίτι θα είναι φιλάσθενο κτλ. Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που ο αριθμός σαράντα έχει τόσο έντονη παρουσία σε λαϊκούς θρύλους και παραμύθια, αλλά και στα δημοτικά τραγούδια.

    Σε λαϊκά παραμύθια και στις δύο χώρες, ο ήρωας αναγκάζεται συχνά να περάσει από σαράντα κύματα για να πετύχει αυτό που θέλει: άλλες φορές ταξιδεύει σαράντα μέρες για να βρει αυτό που θα τον βοηθήσει να νικήσει τους σαράντα δράκους και άλλες πάλι αναγκάζεται να ανοίξει σαράντα πόρτες, να βρει σαράντα κλειδιά, να περιδιαβεί σαράντα δωμάτια κλπ. Αν το παραμύθι έχει αίσιο τέλος και ο ήρωας παντρευτεί την ηρωίδα, ο γάμος τους κρατάει σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες.

    Στα δημοτικά τραγούδια πάλι, βλέπουμε ότι ο αριθμός χρησιμοποιείται για να δηλώσει απροσδιόριστο και μάλλον μεγάλο πλήθος: Σαράντα παλικάρια από τη Λεβαδιά/κίνησαν να πατήσουνε την Τροπολιτσά | Βασιλικός πλατύφυλλος με τα σαράντα φύλλα/σαράντα σ' αγαπήσανε και ’γώ πάλι σε πήρα | Δώδεκα χρόνια αρματολός / σαράντα χρόνια κλέφτης | Σαράντα να τα μοιραστούν / τα όμορφά σου κάλλη / όλες θα γίνουν όμορφες / κι όμορφη θα 'σαι πάλι.

    Ο αριθμός σαράντα εξάλλου εμφανίζεται με τον ίδιο ρόλο και σε τοπωνύμια, όπως για παράδειγμα οι Σαράντα Εκκλησιές και ο Σαραντάπορος στα ελληνικά, οι Σαράντα Κορυφές (Kırktepe) και τα Σαράντα Δέντρα (Kırkağaç) στα τουρκικά.

    Έχει συνδεθεί λοιπόν η χρήση του αριθμού «σαράντα» στη θέση ενός πολύ μεγάλου και κάποιες φορές απροσδιόριστου αριθμού που χρησιμοποιείται κυρίως για να δείξει μεγάλο χρονικό διάστημα - κάτι που φαίνεται και από τις παραφθορές της φράσης «σαράντα χρόνια τούρκικα»: κάποιες φορές είναι διακόσια, τριακόσια, μέχρι και χίλια. Από την άλλη, οι λαϊκές δεισιδαιμονίες που γυρίζουν κι αυτές γύρω από τον ίδιο αριθμό συνδέονται περισσότερο με τις περιόδους δοκιμασίας και προετοιμασίας που παρουσιάζονται σε θρησκευτικά κείμενα.

    Στα τουρκικά μάλιστα, ο αριθμός σαράντα θεωρείται κάποιες φορές ότι έχει μαγικές ιδιότητες. Πιστεύεται ας πούμε πως όταν επισκέπτεται κανείς ένα ιερό σημείο, μπορεί να κάνει μια ευχή, αλλά για να πιάσει πρέπει αυτός που την κάνει να την επαναλάβει σαράντα φορές ή να γυρίσει γύρω από το ιερό σημείο σαράντα φορές. Αλλού, λένε ότι για να βρέξει σε περιόδους ξηρασίας πρέπει να μαζέψεις σαράντα βότσαλα από ένα ξερό ποτάμι, να τα βάλεις σε ένα σακούλι και να βάλεις το σακούλι στο νερό. Αν βρέξει πολύ, πρέπει το σακούλι να βγει από το νερό και τότε η βροχή σταματά αμέσως.

    Βέβαια, δεν ήταν ανάγκη να τα γράψω όλα αυτά, διότι είναι αυταπόδεικτο ότι ο αριθμός είναι μαγικός. Όπως είπε και ο Δόχτορας όταν του είπα ότι σκέφτομαι να γράψω κάτι για το σαράντα ώστε να γιορτάσω τη φλυαρία μου τις 10.000 χιλιάδες αναρτήσεις μου, μού είπε: 10.000 = 250 Χ 40!!!! Τυχαίο; Δεν νομίζω.
    The strain of anti-intellectualism has been a constant thread winding its way through our political and cultural life, nurtured by the false notion that democracy means that "my ignorance is just as good as your knowledge".
    -Isaak Asimov

  2. #2
    Senior Member azimuthios's Avatar
    Join Date
    Jun 2009
    Location
    Athens
    Posts
    3,087
    Gender
    Male
    Ωραίο νήμα!

    Προσθέτω τον Αλή Μπαμπά και τους Σαράντα Κλέφτες... και τις Σαράντα Εκκλησιές της Θράκης http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%...BA%CE%B7%CF%82

    Καθώς και τους Άγιους Σαράντα στη γειτονική Αλβανία.

    Μήπως έχει κάτι να κάνει και με το αλλοτινό προσδόκιμο ζωής; Θυμάμαι στις μεσαιωνικές βρετανικές ιστορίες ο σαραντάρης θεωρούνταν γέρος αλλά και σοφός και έμπειρος ταυτόχρονα.

    Ας περιμένουμε όμως και τον Σαραντά-κο να συνδράμει στο νήμα...

    Εν τω μεταξύ, δες και αυτό: http://www.ecclesia.org/truth/40.html

    Και αυτό για πιο γενικά: http://lazyspleen.blogspot.gr/2012/0...number-40.html
    Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,/
    τούτο προσπάθησε τουλάχιστον / όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις --Κ. Καβάφης--

    Whereof one cannot speak, thereof one must be silent. --Ludwig Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus--

  3. #3
    HandyMod drsiebenmal's Avatar
    Join Date
    Mar 2009
    Location
    Athens, Greece
    Posts
    28,428
    Gender
    Male
    Ίσως ότι τα πιο εμβληματικά σαράντα χρόνια της νεότερης Ελλάδας να είναι αυτά στον Θούριο του Ρήγα από το Βελεστίνο:

    Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή/ παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή



    (Ο Ξυλούρης το τραγουδάει «σαράντα χρόνους», όπως νόμιζα κι εγώ ότι είναι το σωστό...)
    Wer die Wahrheit nicht weiß, der ist bloß ein Dummkopf. Aber wer sie weiß, und sie eine Lüge nennt, der ist ein Verbrecher!
    We base decisions on facts, not superstition, not what our ideology tells us but rather what we can observe

    δεῖ δὲ χρημάτων, καὶ ἄνευ τούτων οὐδὲν ἔστι γενέσθαι τῶν δεόντων
    Η Ελλάδα είναι Ευρώπη, η Ευρώπη είναι Ελλάδα!

  4. #4
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    46,910
    Gender
    Male
    Ah, fortytude. Fortyssimo! Fortyσε καλά τις μπαταρίες σου!
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Θα περάσει κι αυτό
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  5. #5
    Senior Member
    Join Date
    Feb 2008
    Posts
    5,058
    Gender
    Male
    Εντυπωσιάστηκα με τα 40 χρόνια τούρκικα, μπράβο!

    Τι να προσθέσω, τόσα που είπε η Παλ, άλλος έχει τ' όνομα κι άλλος τη χάρη. Βρίσκω πάντως το "σαράντα πυρετός", που το λένε τα παιδιά (έξι και ξερός και σαράντα πυρετός, σε μια παραλλαγή). Βρίσκω και μια παροιμία, όταν είναι πολύ το φαΐ, "αυτό είναι για να φαν οι σαράντα δράκοι".
    Είναι και τα σαράντα σταχτοκούλουρα, που λέει στη Φόνισσα. Και "σε περνάει από σαράντα σοκάκια", που το λένε (λέει) για ραδιούργο.
    Βάλτε και τους σαράντα καρδιναλίους στη φράση "με ύφος Χ καρδιναλίων", όπου Χ = 10, 40, 1000.

  6. #6
    Mod Almighty Palavra's Avatar
    Join Date
    Jun 2008
    Location
    Groussherzogtum Lëtzebuerg
    Posts
    13,593
    Gender
    Female
    Κατ' αρχάς, σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια

    Κατά δεύτερον, μου έκανε εντύπωση πόσο υλικό βρήκα γι' αυτόν τον αριθμό, τόσο στα τουρκικά όσο και σε άλλες γλώσσες (με την ευγενική συνδρομή σεβαστών συλλεξιλόγων )

    Στα θρησκευτικά κείμενα και μόνο ο αριθμός επαναλαμβάνεται συνέχεια: έχουμε τις άγιες 40 Παρθενομάρτυρες, τους Άγιους Τεσσαράκοντα Μάρτυρες που έδωσαν το όνομά τους σε πολλά τοπωνύμια στην Ελλάδα και στην Τουρκία, καθώς και στους Άγιους Σαράντα της Αλβανίας που αναφέρει παραπάνω ο Άζι, έχουμε νηστεία που κρατάει σαράντα μέρες (Χριστούγεννα και Πάσχα) κτλ. Στα της Τουρκίας επίσης, ο αριθμός σαράντα εμφανίζεται συχνά, όχι μόνο σε σχέση με το επίσημο Ισλάμ αλλά και με μυστικιστικά τάγματα, αλλά και σε ένα σωρό καθημερινές εκφράσεις. Οι Τούρκοι ας πούμε για να πουν ότι κάποιος κωλυσιεργεί, λένε «έφερε νερό από σαράντα ποτάμια».

    Αυτό που δεν έχω καταφέρει ακόμα να ανακαλύψω ωστόσο είναι το γιατί το σαράντα απέκτησε αυτήν την ιδιότητα εξαρχής (προετοιμασία, δοκιμασία, μακρύ και αόριστο διάστημα). Κοιτούσα να δω αν υπάρχουν αντιστοιχίες και για άλλους παρόμοιους αριθμούς, όπως το τρία ή το εφτά, αλλά δεν κατάφερα να βρω κάτι. Υπάρχουν αρκετές δημοσιεύσεις που παρατηρούν ή αναλύουν τη χρήση, αλλά είναι μυστήριο νομίζω το πώς δημιουργείται αυτή εξαρχής.
    The strain of anti-intellectualism has been a constant thread winding its way through our political and cultural life, nurtured by the false notion that democracy means that "my ignorance is just as good as your knowledge".
    -Isaak Asimov

  7. #7
    Senior Member Earion's Avatar
    Join Date
    Feb 2010
    Location
    Αθήνα, Εξάρχεια (Μουσείο)
    Posts
    5,903
    Gender
    Male
    Υπάρχει και Σαραντάπηχος, είτε ως όνομα κοινό, για να φανερώνει την ιδιότητα, είτε ως επώνυμο. (Οι αδιόρθωτοι αττικιστές Βυζαντινοί το μετέτρεπαν σε Τεσσαρακοντάπηχυς!)

    Εμείς εδώ στη Λεξιλογία ακόμα θυμόμαστε όχι τα σαράντα παλικάρια από τη Λιβαδειά, αλλά τα τέσσερα παλικάρια από το Λίβερπουλ, από τα οποία μας χώριζαν σαράντα χρόνια τότε που γράφαμε το νήμα (Σαράντα χρόνια χωρίς τους Μπητλς).
    Άλλο πληροφορία, άλλο γνώση· άλλο βία, άλλο δύναμη.

  8. #8
    Senior Member bernardina's Avatar
    Join Date
    Mar 2012
    Location
    outskirts
    Posts
    5,947
    Gender
    Female
    Εξαιρετικό!
    Ζωή σου είναι ό,τι έδωσες
    τούτο το κενό είναι ό,τι έδωσες
    το άσπρο χαρτί.

    Γ.Σ.

  9. #9
    Senior Member JimAdams's Avatar
    Join Date
    Mar 2009
    Location
    Brussels
    Posts
    341
    Gender
    Male
    Φοβερό!

    Με αφορμή το 40 βέβαια, θυμήθηκα τα ...παρά ένα τεσσαράκοντα σκαλοπάτια (''39 steps'') του Χίτσκοκ, και φυσικά την φράση παρά μια τεσσαράκοντα, που στο βικιλεξικό δίνει τον εξής ορισμό

    Ο αριθμός των πληγών που προβλέπονταν από τον Ιουδαϊκό νόμο ως ποινή ήταν 40, καθώς το 40 ήταν ιερό νούμερο. Επειδή με το πέρασμα του χρόνου στις σωματικές τιμωρίες χρησιμοποιούνταν το φραγγέλιο, το οποίο είχε συνήθως 3 απολήξεις, -και το 13 ήταν επίσης ιερό νούμερο στον Ιουδαϊσμό-, δινόταν 13 χτυπήματα με το φραγγέλιο δηλαδή 13 επί 3 = 39 χτυπήματα, 40 πληγές πλην μίας. Σύμφωνα με μιαν άλλη ερμηνεία, δινόταν 13 χτυπήματα με το φραγγέλιο, ώστε οι πληγές να μην υπερβούν κατά λάθος τις 40 (13 * 3 = 39 δηλαδή 40 πληγές πλην μίας, ενώ 14 * 3 = 42)

    Σαράντα χρόνια φούρναρης ....

  10. #10
    Mod Almighty Palavra's Avatar
    Join Date
    Jun 2008
    Location
    Groussherzogtum Lëtzebuerg
    Posts
    13,593
    Gender
    Female
    Έγραψα στο μουφονήμα την παροιμία ρίχνει ο τρελός μια πέτρα στο πηγάδι και σαράντα γνωστικοί δεν μπορούν να τη βγάλουν και ήρθα να καταθέσω το τουρκικό αντίστοιχο: Bir deli kuyuya bir taş atmış, kırk akıllı çıkaramamış. Αντιστοιχία σχεδόν ένα προς ένα (το τουρκικό λέει «Έριξε ο τρελός μια πέτρα στο πηγάδι και σαράντα γνωστικοί δεν κατάφεραν να τη βγάλουν») όπου και πάλι το σαράντα παίζει το ρόλο του «μεγάλου και απροσδιόριστου πλήθους». Στα ελληνικά κυκλοφορεί παραλλαγή και με χίλιους γνωστικούς.
    The strain of anti-intellectualism has been a constant thread winding its way through our political and cultural life, nurtured by the false notion that democracy means that "my ignorance is just as good as your knowledge".
    -Isaak Asimov

Page 1 of 3 1 2 3 LastLast

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •