Results 1 to 3 of 3

Thread: Έμφαση στα αγγλικά και τα ελληνικά

  1. #1
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    47,999
    Gender
    Male

    Έμφαση στα αγγλικά και τα ελληνικά

    Έχω την εντύπωση ότι δεν διαπράττονται πολλά εγκλήματα, έστω παραπτώματα, σε θέματα έμφασης, αλλά ο Σαραντάκος, για πολλοστή, νομίζω, φορά, συλλαμβάνει σε μετάφραση αυτή την αφύσικη απόδοση του εμφατικού γαλλικού c’est ή του αντίστοιχου αγγλικού it is. Από εδώ:
    Δεύτερη γκρίνια, πιο ουσιαστική, η κατάχρηση του γαλλισμού «Είναι που…», όπως π.χ. «Όμως τα μάτια του δεν ήταν φουσκωμένα. Ήταν οι φακοί αυτοί που τους έδιναν ένα σφαιροειδές σχήμα», όπου το δεύτερο «ήταν» μπερδεύει τον αναγνώστη. Γνωστό το πρόβλημα, και θα σημειώσω και το αποκορύφωμά του, «είναι που είναι», εδώ: «Είχε τρία ράφια μόνο με σχολικά βιβλία, και ήταν αυτά που ήταν τα πιο κερδοφόρα, γιατί σπάνια άλλαζαν οι εκδόσεις…». Αναρωτιέμαι, δεν είναι καλύτερο να πει «και αυτά ακριβώς ήταν τα πιο κερδοφόρα…», αν υποτεθεί ότι η φράση «και αυτά ήταν τα πιο κερδοφόρα» δεν έχει αρκετή έμφαση.

    Το είδος αυτό της σύνταξης ονομάζεται cleft sentence στα αγγλικά και παρουσιάζεται ως εξής στην Πύλη:

    δίπτυχη πρόταση [cleft sentence]

    Πρόκειται για έναν όρο της σύγχρονης γραμματικής θεωρίας, ο οποίος αναφέρεται σε ένα συντακτικό σχήμα που χρησιμοποιείται προκειμένου να δοθεί έμφαση σε ένα συγκεκριμένο προτασιακό όρο ή (δευτερεύουσα) πρόταση. Με το σχήμα αυτό, που είναι δάνειο από τα αγγλικά και γαλλικά, μια αρχική πρόταση χωρίζεται σε δύο τμήματα (εξού ο όρος δίπτυχη) με αποτέλεσμα να προκύπτει η ακόλουθη δομή: συνδετικό ρήμα, συνήθως σε τρίτο πρόσωπο, (είναι) + εξαιρόμενο στοιχείο (ονοματική φράση / προθετική φράση / ολόκληρη δευτερεύουσα πρόταση) + αναφορική πρόταση (εισαγόμενη συνήθως με το άκλιτο που). Το είναι αποσπά ένα στοιχείο από μια πρόταση και λειτουργεί ως προβολέας φωτίζοντάς το με έμφαση και πιθανόν φέρνοντάς το σε αντιδιαστολή με έναν άλλο ομοειδή γραμματικά, ορατό ή εννοούμενο όρο.

    Ας πάρουμε για παράδειγμα την πρόταση Ο Γιάννης αγόρασε έναν υπολογιστή από τον Κωτσόβολο. Ανάλογα με τον προτασιακό όρο στον οποίο θα εστιαστεί η προσοχή, η παραπάνω πρόταση μπορεί να τραπεί σε δίπτυχη με τους εξής τρεις τρόπους:

    α. Είναι ο Γιάννης που αγόρασε έναν υπολογιστή από τον Κωτσόβολο (όχι κάποιος άλλος).
    β. Είναι έναν υπολογιστή που αγόρασε ο Γιάννης από τον Κωτσόβολο (όχι κάτι άλλο).
    γ. Είναι από τον Κωτσόβολο που αγόρασε ο Γιάννης έναν υπολογιστή (όχι από κάπου αλλού).

    Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μερικές φορές η δίπτυχη πρόταση είναι δυνατόν να ακούγεται κάπως τεχνητή στα νέα ελληνικά, σε μεγαλύτερο βαθμό απ' ό,τι συμβαίνει στις αντίστοιχες δομές ξένων γλωσσών, όμως κερδίζει ολοένα και μεγαλύτερο έδαφος και στη γλώσσα αυτή.

    Το συνδετικό ρήμα μπορεί να κλίνεται, δηλαδή να απαντά και σε άλλα πρόσωπα του ενικού και πληθυντικού αριθμού, όταν το εξαιρόμενο στοιχείο είναι μια προσωπική αντωνυμία. Στην περίπτωση αυτή εκτός από την αναφορική πρόταση είναι δυνατόν, προαιρετικά, να εμφανίζεται σε θέση κατηγορουμένου και η δεικτική αντωνυμία (αυτός / εκείνος) για ακόμα μεγαλύτερη έμφαση:

    α. Εγώ είμαι (αυτός) που σε βοήθησα να ξεπεράσεις τα προβλήματα.
    β. Δεν είσαι εσύ (αυτή) που θα μου πεις τι θα κάνω.
    γ. Εμείς είμαστε (αυτοί) που στηρίξαμε τον αγώνα κατά της οικολογικής καταστροφής.

    Όταν τίθεται και δεικτική αντωνυμία για μεγαλύτερη έμφαση, το ρήμα της αναφορικής πρότασης μπορεί να συμφωνεί ως προς το πρόσωπο είτε με την προσωπική αντωνυμία, όπως στα παραπάνω παραδείγματα, είτε όμως με το δεικτικό και να εμφανίζεται έτσι στο τρίτο πρόσωπο:

    α. Εγώ είμαι αυτός που / ο οποίος σε βοήθησε να ξεπεράσεις τα προβλήματα.
    β. Δεν είσαι εσύ αυτή που / η οποία θα μου πει τι θα κάνω.
    γ. Εμείς είμαστε αυτοί που / οι οποίοι στηρίξανε τον αγώνα κατά της οικολογικής καταστροφής.

    Επιπλέον, αντί για το άκλιτο αναφορικό που, μπορεί να τεθεί η κλινόμενη αναφορική αντωνυμία ο οποίος, η οποία, το οποίο.

    Το σχήμα της δίπτυχης πρότασης μπορεί να παραχθεί και με εστιακή έξαρση μιας ολόκληρης δευτερεύουσας πρότασης και με αφετηρία ένα σύνθετο ήδη συντακτικό σχήμα κύριας και δευτερεύουσας πρότασης. Η δευτερεύουσα πρόταση θα πρέπει να ανήκει σε συγκεκριμένα μόνο είδη (π.χ. αιτιολογική, τελική, χρονική) αλλά όχι σε άλλα (δεν μπορεί π.χ. να είναι υποθετική, εναντιωματική κλπ.). Ας δούμε τα ακόλουθα παραδείγματα:

    α. Ο Γιάννης δεν πήγε στη δουλειά, επειδή ήταν άρρωστος.
    β. Η Άννα μελετάει πολύ, για να πετύχει στον διαγωνισμό.
    γ. Έφυγαν από το σπίτι όταν / μόλις / αφού τελείωσε ο αγώνας.

    Στα παραπάνω παραδείγματα η δίπτυχη πρόταση μπορεί να πάρει τις εξής μορφές:

    α. Είναι επειδή ήταν άρρωστος, που δεν πήγε ο Γιάννης στη δουλειά.
    β. Είναι για να πετύχει στον διαγωνισμό, που η Άννα μελετάει τόσο πολύ.
    γ. Είναι όταν / μόλις / αφού τελείωσε ο αγώνας, που έφυγαν από το σπίτι.

    Το αναφορικό που, το οποίο χρησιμοποιείται για την εισαγωγή της αναφορικής πρότασης η οποία εμπεριέχει τα μη εστιαζόμενα μέρη της πρότασης και ακολουθεί τα στοιχεία αυτά, λειτουργεί, ανάλογα με το εστιαζόμενα στοιχεία που προσδιορίζει, είτε ως αναφορική αντωνυμία (όταν προσδιορίζει ονοματική φράση) είτε ως αναφορικό επίρρημα (όταν προσδιορίζει προθετική φράση) είτε ως σύνδεσμος (όταν προσδιορίζει πρόταση):

    α. Είναι ο Σπύρος που (αναφορική αντωνυμία: ο οποίος) θα βοηθήσει την κατάσταση.
    β. Είναι στην Αθήνα που (αναφορικό επίρρημα: όπου) θα γίνει η εκδήλωση.
    γ. Είναι επειδή ήταν άρρωστος που (σύνδεσμος) δεν πήγε στο γραφείο.


    Κάποια από τα παραπάνω δεν θα τα έγραφα ποτέ. Ιδιαίτερα η πρώτη τριάδα, με τον Γιάννη και τον Κωτσόβολο (για λογαριασμό της Πύλης ζητώ συγγνώμη για την γκρίζα διαφήμιση), είναι απλώς κακά ελληνικά. Επίσης ανήκω σε εκείνους που προτιμούν το τρίτο πρόσωπο μετά από το «αυτοί που».

    Ας δούμε μερικές τέτοιες προτάσεις που μάζεψα από το Practical English Usage του Michael Swan. Προσπαθώ να τις μεταφράσω χωρίς «αυτός που» (βεβαίως, στη ροή ενός κειμένου μπορεί να δοθούν διαφορετικές λύσεις):

    It was him that told the police.
    Αυτός ειδοποίησε την αστυνομία.
    Θεωρείτε ότι χρειάζεται κάτι περισσότερο; Στα ελληνικά δεν κολλάμε παντού την αντωνυμία. Όταν μπαίνει, μπαίνει για αποσαφήνιση ή για έμφαση.

    It was John who paid for the drinks.
    Τα ποτά τα πλήρωσε ο Γιάννης.
    Συχνά η αλλαγή της ομαλής σύνταξης αρκεί για να δώσει κάποια έμφαση. Προσοχή μόνο μη δώσει λανθασμένη έμφαση.

    It’s for him to decide.
    Αυτός και μόνο αυτός θα πρέπει να αποφασίσει.
    Η προσθήκη κάποιου επιρρήματος (π.χ. μόνο, ακριβώς) κάνει σαφέστερη την έμφαση. Εδώ, με την επανάληψη, έγινε με το παραπάνω.

    It is his sarcastic remarks that annoy me most.
    Τίποτα δεν με ενοχλεί όσο τα σαρκαστικά του σχόλια.

    What I need is a good rest.
    Αυτό που χρειάζομαι είναι ξεκούραση.
    Μην τρελαθούμε. Δεν αποκλείσαμε όλα τα «αυτό που». (Αλλά αν πρέπει, αν κάτι σας θυμίζει ξενική σύνταξη, όλο και θα υπάρχει εναλλακτική λύση, π.χ. Ξεκούραση χρειάζομαι, τίποτ’ άλλο.)

    Μια και πιάσαμε το θέμα της έμφασης, ας δούμε μερικούς άλλους τρόπους που διαθέτουν οι Αγγλοσάξονες για να δείξουν έμφαση (παραδείγματα από τον Swan και το διαδίκτυο):


    Πρόταξη επιρρήματος

    At no time did I say you couldn't come.
    Seldom have I felt so alone.
    Αρκεί να ξεκινήσουμε κι εμείς την πρότασή μας με επίρρημα.

    Hardly had I arrived when he started complaining.
    Καλά καλά δεν είχα φτάσει και ξεκίνησε τα παράπονα. / Δεν πρόλαβα να φτάσω και άρχισε την γκρίνια.

    Little did I understand what was happening.
    Είχα ελάχιστη αντίληψη τού τι συνέβαινε.


    Little και few

    Με την ευκαιρία:
    Τα little και few, χωρίς το αόριστο άρθρο μπροστά, έχουν μια καθαρά αρνητική σημασία, εντελώς διαφορετική από τη σημασία τού a little / a few με το άρθρο. Το «ελάχιστος» είναι συχνά μια καλύτερη μετάφραση από το «λίγος». Το ίδιο για τα only a little / only a few και τα very little / very few.

    I have little knowledge of this technology.
    Ελάχιστα γνωρίζω για αυτή την τεχνολογία. / Δεν ξέρω πολλά κ.λπ.

    I have a little knowledge of this technology.
    Γνωρίζω λίγα πράγματα για αυτή την τεχνολογία. / Κάτι ξέρω κ.λπ.


    Η χρήση του do

    Βλέπουμε το βοηθητικό do / does / did να χρησιμοποιείται για έμφαση σε καταφατικές προτάσεις, του ενεστώτα, του αορίστου ή της προστατικής (δηλ. εκεί όπου δεν χρειάζεται κανονικά). Τις λέξεις που προσθέτω (π.χ. αλήθεια, πραγματικά κ.λπ.) μπορείτε να τις αφαιρέσετε αν παραβαραίνουν την πρόταση.

    You do look nice today. Στις ομορφιές σου είσαι σήμερα, αλήθεια.
    She does seem to be trying. Φαίνεται πραγματικά να προσπαθεί.
    If he does decide to come, let me know, will you? Αν τελικά αποφασίσει κ.λπ.
    I did see him, I tell you. Τον είδα, σου λέω.
    I thought I’d pass the exam, and I did pass. Πίστευα ότι θα περάσω τις εξετάσεις, και έτσι έγινε.
    Do forgive me. Συχώρα με / Συγχώρησέ με, σε παρακαλώ.
    Do be more careful. Μα πρόσεχε λίγο.


    Πλάγια για έμφαση

    Η έμφαση που προφορικά δηλώνεται με τον ιδιαίτερο τονισμό μιας λέξης (π.χ. ενός βοηθητικού άλλου από το do ή μιας οποιασδήποτε άλλης λέξης) μπορεί στα ελληνικά να αποδοθεί με κάποιον από τους παραπάνω τρόπους (διαφορετική σύνταξη, προσθήκη λέξης) ή με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή με υπογράμμιση της ελληνικής λέξης που θα τονιζόταν αντίστοιχα — αν είναι απαραίτητο:

    I am telling the truth — you must believe me!
    Μα λέω την αλήθεια… [προσθήκη λέξης]
    Oh come on now, it can’t be that bad.
    Έλα τώρα, δεν είναι και τόσο χάλια. [Υπογραμμίστε αν θέλετε, αλλά δεν είναι απαραίτητο.]

    Σημείωση: Έχω δει σε μεταφράσεις να παρεξηγούν σαν δήλωση έμφασης τα πλάγια που χρησιμοποιούν οι Αγγλοσάξονες στην περίπτωση ξένων φράσεων και να τα επαναλαμβάνουν στα ελληνικά, με την ξένη φράση ή τη μετάφρασή της επίσης στα πλάγια. Π.χ.

    … as they have a de facto monopoly on online auctions…
    …επειδή κατέχουν μια εκ των πραγμάτων μονοπωλιακή θέση στις ηλεδημοπρασίες…

    Το de facto δεν είναι πλάγια επειδή θέλει να δείξει έμφαση και η φράση «εκ των πραγμάτων» πρέπει να γραφτεί με όρθια.


    Τον οβολό σας, παρακαλώ.
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Βρε, θα περάσει κι αυτό!
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  2. #2
    Senior Member Rogerios's Avatar
    Join Date
    Nov 2008
    Location
    Μεταξύ της Augusta Treverorum και του Divodurum
    Posts
    2,017
    Gender
    Male
    Όχι μόνο η πρώτη τριάδα (από τις εκ της "Πύλης" παρατιθέμενες, εννοείται), αλλά και οι δύο τελευταίες είναι για τον Καιάδα. Αυτά είναι χωλά ελληνικά. Στη γλώσσα μας έχουμε άλλους τρόπους για να δοθεί έμφαση (τα διάφορα "είναι" μπορούν και πρέπει να παραλείπονται), έστω κι αν σε κάποιες περιπτώσεις αυτό είναι δυνατό μόνο στον προφορικό λόγο.

    Για τις πέντε απόπειρες του Νίκελ να αποδώσει την έμφαση στα ελληνικά: όλες με βρίσκουν απολύτως σύμφωνο. Στο τελευταίο παράδειγμα η έμφαση θα μπορούσε , ίσως, να δοθεί και με την αντιστροφή θέσεων αντικειμένου και ρήματος: "Ξεκούραση χρειάζομαι".

  3. #3
    HandyMod drsiebenmal's Avatar
    Join Date
    Mar 2009
    Location
    Athens, Greece
    Posts
    28,692
    Gender
    Male
    Πολύ χρήσιμη και επίκαιρη παρουσίαση, καθώς αυτά τα «χωλά» ελληνικά όπως τα χαρακτήρισε (πετυχημένα, κατά τη γνώμη μου, ο Ρογήρος) εξαπλώνονται...

    Όμως... δεν υπήρχε και στα αρχαία σύνταξη της μορφής «εγώ αυτός» για έμφαση (ή τα μπερδεύω με κείνη την καθαρεύουσα που μάθαινα παράλληλα με τα αρχαία στο σχολείο όταν το σκορ Καραμανλήδες-Παπαντρέηδες ήταν ακόμη 1-1 και το ματς είχε διακοπεί επαόριστον...);

    Quote Originally Posted by nickel View Post
    It was him that told the police.
    Αυτός ειδοποίησε την αστυνομία.

    It was John who paid for the drinks.
    Τα ποτά τα πλήρωσε ο Γιάννης.

    It’s for him to decide.
    Αυτός και μόνο αυτός θα πρέπει να αποφασίσει.
    Σε ανάλογες περιπτώσεις χρησιμοποιώ συχνά για έμφαση το «ο ίδιος» (σαν να έχω στα αγγλικά μια παρεμφερή σύνταξη με himself):

    Ειδοποίησε την αστυνομία αυτός ο ίδιος.
    Τα ποτά τα πλήρωσε ο Γιάννης ο ίδιος.
    Πρέπει να αποφασίσει αυτός ο ίδιος.
    Wer die Wahrheit nicht weiß, der ist bloß ein Dummkopf. Aber wer sie weiß, und sie eine Lüge nennt, der ist ein Verbrecher!
    We base decisions on facts, not superstition, not what our ideology tells us but rather what we can observe

    δεῖ δὲ χρημάτων, καὶ ἄνευ τούτων οὐδὲν ἔστι γενέσθαι τῶν δεόντων
    Η Ελλάδα είναι Ευρώπη, η Ευρώπη είναι Ελλάδα!

Similar Threads

  1. Replies: 16
    Last Post: 24-10-2011, 08:51 PM
  2. Χρεώσεις μεταφράσεων Αγγλικά - Ελληνικά
    By VGNFZ31M in forum Succeeding as a Translator
    Replies: 27
    Last Post: 15-09-2009, 11:35 AM
  3. Μεταφράζοντας τα ελληνικά στα ελληνικά
    By nickel in forum Modern Greek language queries
    Replies: 5
    Last Post: 14-04-2009, 02:39 PM

Tags for this Thread

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •