Results 1 to 6 of 6

Thread: Αμφίκλειστο "όμως" μεταξύ δύο προτάσεων

  1. #1
    Senior Member Themis's Avatar
    Join Date
    Feb 2010
    Posts
    3,720
    Gender
    Male

    Αμφίκλειστο "όμως" μεταξύ δύο προτάσεων

    Αφού γκρίνιαξα για το "συγκεκριμένα", μου έρχεται να γκρινιάξω και για κάτι άλλο. Πρόκειται και πάλι για κάτι που βλέπουμε με ραγδαία αυξανόμενη συχνότητα στον (σκουπιδο)δημοσιογραφικό λόγο και που έχει δημιουργήσει σχολή: το "όμως" κλεισμένο ένθεν και ένθεν με κόμματα ακριβώς ανάμεσα σε δύο προτάσεις της ίδιας περιόδου, οι οποίες δεν ευεργετούνται με άλλο συνδετικό υλικό (π.χ. το "και"). Από τότε που ενέσκηψε η νεοκαθαρευουσιάνικη λαθολογία, πάρα πολλοί προπαθούν να σταντάρουν τυπολατρικούς κανόνες νομίζοντας ότι έτσι έχουν το κεφάλι τους ήσυχο. Πολλοί, καθοδηγούμενοι από τους εξουσιομανείς θεσφατολόγους, κατέληξαν να πιστεύουν ότι οι αντιθετικοί σύνδεσμοι πρέπει παντού και πάντα να περικλείονται από κόμματα. Η μόδα αφορά ασφαλώς και τα - σπανιότερα - "ωστόσο", "εντούτοις" κτλ., ενώ συχνά φτάνει και στην κομματόφρακτη απομόνωση του "αλλά" μπας και μολύνει τον παρθένο περίγυρο. Η περίπτωση των σπανιότερα χρησιμοποιούμενων αντιθετικών συνδέσμων ουσιαστικά εμπεριέχεται στην εξέταση των παθημάτων του κατά πολύ συχνότερου "όμως". Η περίπτωση του "αλλά" είναι διαφορετική: παρά την κραυγαλέα γελοιότητα του πράγματος ("Τον συνάντησα το πρωί, αλλά, δεν με χαιρέτησε"), η αποστολή του συνδέσμου - να συνδέει με έναν ορισμένο τρόπο, διάολε! - εκπληρώνεται. Κι αυτό γιατί το "αλλά" αγκριστρώνεται πάντα σε ό,τι έπεται, ποτέ σε ό,τι προηγείται, κι έτσι η περίφραξή του δεν μας κάνει να ξύνουμε το κεφάλι μας. Κάτι που ατυχώς συμβαίνει με το "όμως".

    (1) Ήταν εφτά η ώρα το πρωί όμως, κανείς δεν είχε ξυπνήσει. - Ουδέν πρόβλημα. Σημασιολογικά, είναι σαφές ότι η αντίθεση που δηλώνεται με το "όμως" αφορά την προηγούμενη περίοδο (Χτύπησε το κουδούνι. Ήταν εφτά ...). Το "όμως" θα μπορούσε να βρισκόταν και πιο μπροστά (Ήταν όμως εφτά .../ Όμως ήταν εφτά ...), χωρίς καθόλου να αλλάζει το νόημα.

    (2) Ήταν εφτά η ώρα το πρωί, όμως κανείς δεν είχε ξυπνήσει. - Και πάλι ουδέν πρόβλημα. Μπορεί να προηγείται η ίδια ακριβώς περίοδος (Χτύπησε το κουδούνι), αλλά τώρα είναι σαφές ότι εκείνες που συνδέονται αντιθετικά είναι οι δύο προτάσεις της περιόδου μας. Νόημα ξεκάθαρο - και εντελώς διαφορετικό απ' ό,τι προηγουμένως. Το "όμως" θα μπορούσε να βρισκόταν και πιο πίσω (κανείς όμως δεν ...), χωρίς καθόλου να αλλάζει το νόημα.

    (3) Ήταν εφτά η ώρα το πρωί, όμως, κανείς δεν είχε ξυπνήσει. - Εδώ κοντοστεκόμαστε. Αναγκαστικά θα έχουμε ή το νόημα (1) ή το νόημα (2). Αν δεν είχε γίνει η επέλαση του νεοκαθαρευουσιανισμού και της λαθολογίας, θα θεωρούσαμε ότι έχουμε το νόημα (1). Λογικότατο: ουσιαστικά θα βγάζαμε απ' τον λογαριασμό το εντός κομμάτων και θα μας έμενε: Ήταν εφτά η ώρα το πρωί, κανείς δεν είχε ξυπνήσει. Δηλαδή το νόημα (1). Η κομματοπαγής απομόνωση του "όμως" θα το απομόνωνε από την κατά τα άλλα σχέση των δύο προτάσεων της περιόδου μας, οπότε θα εξοριζόταν ντε φάκτο σε δήλωση αντιθετικής σύνδεσης με την προηγούμενη περίοδο. Όταν όμως βλέπουμε να επαναλαμβάνεται τόσο συχνά η απομόνωση ενός "όμως" το οποίο πρέπει να αγκιστρωθεί στην πρόταση που ακολουθεί, παύουμε να έχουμε σιγουριά. Εμείς το ξέρουμε ότι ένα τέτοιο "όμως" θα έπρεπε λογικά να ερμηνευτεί με αυτόν τον τρόπο, αλλά εκείνοι το ξέρουν ότι το ξέρουμε;

    Λυπάμαι - και πάλι! - που δεν έχω κρατήσει παραδείγματα από δημοσιογραφικά κείμενα ή και από αναθεωρήσεις που τυχαίνει να κάνω. Πιστέψτε με ότι έχω ταλαιπωρηθεί αρκετά από αυτή την περίπτωση. Δεν είναι λογικό να ξύνεις το κεφάλι σου και να κάθεσαι να κάνεις σημασιολογική ανάλυση σε μια απλή περίοδο που θα έπρεπε να γλιστράει σαν χέλι και να προχωράς. Μου έχουν τύχει και κάποιες - λίγες - περιπτώσεις όπου χρειάζεται ολόκληρη έρευνα για να καταλήξω πού πρέπει να κάτσει η μπίλια.

    Τώρα που το σκέφτομαι, νομίζω ότι μάλλον ποτέ δεν δικαιολογείται ο εγκλεισμός του "όμως" σε κόμματα στην περίπτωση που έχουμε ορίσει (μεταξύ δύο προτάσεων της ίδιας περιόδου οι οποίες δεν διαθέτουν άλλο συνδετικό υλικό). Το "όμως" οφείλει να αγκιστρωθεί με σαφήνεια είτε στην προηγούμενη είτε στην επόμενη πρόταση. Ο λόγος που αυτό είναι υποχρεωτικό και όχι προαιρετικό είναι ότι επηρεάζεται καταλυτικά το νόημα. Ουσιαστικά δεν πιστεύω ότι χρειάζεται να ξέρουμε περίπλοκους κανόνες, εφόσον όμως κατανοούμε ότι υπάρχει μια γενική ρήτρα που υπερισχύει των επιμέρους τυπικών κανόνων: η σωτηρία του νοήματος είναι ο υπέρτατος νόμος. Και σε πιο τεχνικό επίπεδο θα πρόσθετα: Ας στήσουμε το αυτί και ας ακούσουμε την εκφορά της φράσης σε προφορικό λόγο ανάλογα με το εκάστοτε νόημα. Ας την πούμε στον εαυτό μας. Δεν υπάρχει πιο γρήγορο και εύκολο βοήθημα.

    Περιμένω με ενδιαφέρον οποιεσδήποτε συναφείς απόψεις, αντιρρήσεις ή εμπειρίες, και ναι, μπορεί να μου διαφεύγουν κάποια στοιχεία. Δεν αντιγράφω δα γραμματική: μόνος μου τα σκέφτομαι και προσπαθώ να τα βάλω σε κάποια σειρά.

    Υ.Γ. Αυτό που ανέφερα πριν για την περίπτωση του "αλλά", όπου τα περιττά έως τραγελαφικά κόμματα δεν καταφέρνουν να καταστρέψουν το νόημα, μου αφήνει κάποια συνειδησιακή εκκρεμότητα. Βλέπουμε πολύ συχνά περιόδους όπου τα κόμματα είναι σχεδόν όσα και οι λέξεις, ενώ τα περισσότερα μπορεί να στηρίζονται σε τυπικά σωστούς κανόνες (π.χ. για τον χωρισμό συμπερασματικής δευτερεύουσας πρότασης με κόμμα) ή να μην είναι υποχρεωτικά αλλά ούτε και λάθος αν εξεταστούν μεμονωμένα. Εγώ προσωπικά πιστεύω ότι στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να υπερισχύει η γενική ρήτρα μας. Τα κόμματα δεν έχουν στόχο να κομματιάσουν αλλά να οργανώσουν, ή μάλλον διακόπτουν για να επιτρέψουν μια οργανωμένη σύνδεση και τη δόμηση της συγκεκριμένης ολότητας (κατά βάση της περιόδου). Η περίοδος (πόσο μάλλον στον μακροπερίοδο λόγο) δεν είναι αχταρμάς επιμέρους στοιχείων που το καθένα υπόκειται σε δικούς του κανόνες και ύστερα τα βάζουμε το ένα δίπλα στο άλλο. Η περίοδος είναι δομή, όχι άθροισμα. Επιμέρους κανόνες σίγουρα υπάρχουν, αλλά the proof of the pudding is in the eating. Αν εξυπηρετούν τη σημασιολογική δόμηση της περιόδου, έχει καλώς. Αν όχι, πρέπει να προσαρμόζονται στο υπερισχύον κριτήριο. Μου τυχαίνει συχνά να μεταφράζω ή να αναθεωρώ περιόδους δέκα σειρών και σας διαβεβαιώνω ότι χωρίς την οργανωτική συνδρομή των κομμάτων η μάνα και το παιδί θα κλαίνε ο καθένας στη γωνιά του επ' άπειρον. Αν σε μια περίοδο βλέπουμε κόμματα με τη σέσουλα, χρειάζεται να ανησυχούμε πολύ. Υπερμέτρως πολλαπλασιαζόμενο, το κόμμα πληθωρίζεται και χάνει την αξία του: αδυνατεί να υπηρετήσει το νόημα.

  2. #2
    Super Moderator Alexandra's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    Bristol, UK
    Posts
    17,072
    Gender
    Female
    Quote Originally Posted by Themis View Post
    ...ενώ συχνά φτάνει και στην κομματόφρακτη απομόνωση του "αλλά" μπας και μολύνει τον παρθένο περίγυρο.
    Ακριβώς. Γνωρίζω μια εταιρεία υποτιτλισμού η οποία δίνει ως απαράβατο στυλιστικό κανόνα ότι το "αλλά" απομονώνεται πάντα από κόμματα. Αλλά βάλε στο τσουβάλι και την εξής περίπτωση κομμάτων που κάποιοι προσπάθησαν να μου επιβάλουν κατά την "επιμέλεια" κάποιας δουλειάς μου:
    Τι, διάολο, κάνεις εδώ;
    Και φυσικά υπάρχει η περίπτωση υποτίτλων όπου ο μεταφραστής βάζει κόμματα όπου να 'ναι, χωρίς κανέναν ειρμό ή κανόνα. Π.χ. χωρίζει με κόμμα το υποκείμενο από το ρήμα και διάφορα τέτοια. Αλλά τι να λέμε εδώ; Είναι γνωστό ότι ο υποτιτλισμός είναι μια μορφή μετάφρασης που μπορούν να την κάνουν ΟΛΟΙ.
    Μένω Ευρώπη
    Keys of change

  3. #3
    HandyMod drsiebenmal's Avatar
    Join Date
    Mar 2009
    Location
    Athens, Greece
    Posts
    28,559
    Gender
    Male
    Στο παράδειγμα που δίνει ο Θέμης Ήταν εφτά η ώρα το πρωί, όμως, κανείς δεν είχε ξυπνήσει είναι κτγμ ολοφάνερο ότι, αν θέλει ο συντάκτης να περικλείσει οπωσδήποτε το όμως με σημεία στίξης, για να κάνει σαφέστερο το νόημα που θέλει να αποδώσει, το ένα από τα δύο κόμματα θα πρέπει να είναι άνω τελεία. Ορίστε οι δύο ενδεχόμενες περιπτώσεις με χρήση της άνω τελείας:

    (1) Ήταν εφτά η ώρα το πρωί όμως, κανείς δεν είχε ξυπνήσει. <=> Ήταν εφτά η ώρα το πρωί, όμως· κανείς δεν είχε ξυπνήσει.
    (2) Ήταν εφτά η ώρα το πρωί, όμως κανείς δεν είχε ξυπνήσει. <=> Ήταν εφτά η ώρα το πρωί· όμως, κανείς δεν είχε ξυπνήσει.

    Έχω την αίσθηση ότι ο χρήστης του κομματόκλειστου όμως δεν αρκείται στην αντίθεση που δημιουργείται από το απλό κόμμα. Τα δύο μέρη της πρότασης του φαίνονται ισοδύναμα, η αντιθετική δύναμη του όμως δεν του αρκεί -- και καθώς η χρήση της άνω τελείας έχει καταντήσει εξτρίμ σπορ και ο υπερβολικά κοντοπερίοδος* λόγος δεν είναι του γούστου του καθενός (και ομολογουμένως μπορεί να μην ταιριάζει και στη συνολική εικόνα του κειμένου), καταφεύγει στο διπλό κόμμα.

    * Ορίστε για λόγους πληρότητας και η κοντοπερίοδη εκδοχή των παραπάνω:

    (1) Ήταν εφτά η ώρα το πρωί όμως, κανείς δεν είχε ξυπνήσει. <=> Ήταν εφτά η ώρα το πρωί, όμως. Κανείς δεν είχε ξυπνήσει.
    (2) Ήταν εφτά η ώρα το πρωί, όμως κανείς δεν είχε ξυπνήσει. <=> Ήταν εφτά η ώρα το πρωί. Όμως, κανείς δεν είχε ξυπνήσει.

    Το είπα ήδη· δύσκολες περιπτώσεις, ιδίως η δεύτερη.
    Wer die Wahrheit nicht weiß, der ist bloß ein Dummkopf. Aber wer sie weiß, und sie eine Lüge nennt, der ist ein Verbrecher!
    We base decisions on facts, not superstition, not what our ideology tells us but rather what we can observe

    δεῖ δὲ χρημάτων, καὶ ἄνευ τούτων οὐδὲν ἔστι γενέσθαι τῶν δεόντων
    Η Ελλάδα είναι Ευρώπη, η Ευρώπη είναι Ελλάδα!

  4. #4
    Senior Member Hellegennes's Avatar
    Join Date
    Aug 2011
    Posts
    6,417
    Σοβαρά, όποιος το κάνει αυτό δεν ξέρει ελληνικά. Λέξη ή φράση που περικλείεται από κόμματα, μπορεί να απορριφθεί. Όταν έχεις "Τον συνάντησα το πρωί, αλλά, δεν με χαιρέτησε", η πρόταση θα έπρεπε να μπορεί να είναι και "τον συνάντησα το πρωί δεν με χαιρέτησε". Αυτή η σύνταξη δεν βγάζει νόημα παρά μόνο με άνω τελεία. Νομίζω όμως ότι άνω τελεία θα έβαζα και στο "Ήταν εφτά η ώρα το πρωί όμως, κανείς δεν είχε ξυπνήσει". Πιστεύω ότι η παύση είναι μεγαλύτερη.

    Edit: με πρόλαβε ο dr.

  5. #5
    Senior Member
    Join Date
    Feb 2008
    Posts
    5,106
    Gender
    Male
    Πολύ καλό το κείμενο του Θέμη, κάποτε θα το κλέψω, και πάρα πολύ καλό το παράδειγμα που διάλεξε. Θα προσπαθήσω να βρω και άλλα, "πραγματικά".

  6. #6
    Senior Member daeman's Avatar
    Join Date
    Apr 2008
    Location
    anywhere I lay my head
    Posts
    22,925
    Gender
    Male
    ...
    Ένα ασύλληπτο αμφίκλειστο «όμως» που πέτυχα μόλις τώρα: Κι, όμως, ήταν εδώ.

    Δις, άρα δεν ήταν πληκτρολίσθημα. Το τυλίγουμε καλά κι από τις δυο μεριές, μην πουντιάσει το καημενούλι.

    Τώρα όμως, δεν είναι πια.
    Θεωρητικά, θεωρία και πράξη είναι το ίδιο πράγμα. Στην πράξη, όμως, διαφέρουν.
    When this you see, remember me and bear me in your mind, let all the world say what they may, speak of me as you find.

Tags for this Thread

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •