Page 1 of 3 1 2 3 LastLast
Results 1 to 10 of 21

Thread: Τα παραγεμίσματα του λόγου: discourse markers = συνομιλιακοί δείκτες

  1. #1
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    45,919
    Gender
    Male

    Τα παραγεμίσματα του λόγου: discourse markers = συνομιλιακοί δείκτες

    Καλημέρα. Πρώτα, έχω ένα πρόβλημα ορολογίας και θα μπορούσαν να βοηθήσουν οι γλωσσολόγοι της παρέας. Ποιος είναι σήμερα ο όρος για λέξεις και εκφράσεις με τις οποίες παραγεμίζουμε τον προφορικό συνήθως λόγο μας, οι οποίες κατά κανόνα δεν προσθέτουν νόημα στο λόγο πέρα από το χρώμα της προφορικότητας και που θα μπορούσαν να θεωρηθούν έκφραση αμηχανίας; Παραδείγματα: εεε, ξέρεις, να πούμε (ναούμ), δε μου λες κ.λπ.

    Στα αγγλικά έχουμε τον όρο fillers:
    In linguistics, a filler is a sound or word that is spoken in conversation by one participant to signal to others that he/she has paused to think but is not yet finished speaking. These are not to be confused with placeholder names, such as thingamajig, which refer to objects or people whose names are temporarily forgotten, irrelevant, or unknown. Different languages have different characteristic filler sounds; in English, the most common filler sounds are uh /ə/, er /ɚ/ and um /əm/. Among youths, the fillers "like", "y'know", "actually", "literally", and "basically" are more prevalent.
    http://en.wikipedia.org/wiki/Filler_%28linguistics%29

    (Η σελίδα της Wikipedia δεν περιλαμβάνει ελληνικά παραδείγματα.)

    Ο Ξυδόπουλος στο Λεξικό γλωσσολογίας και φωνητικής προτείνει τρεις αποδόσεις: στοιχείο πλήρωσης, εμβόλιμος τύπος, προσθήκη.

    Έχουμε όμως και τους κειμενικούς δείκτες (discourse markers, text markers):
    In linguistics, a discourse marker is a word or phrase that is relatively syntax-independent and does not change the meaning of the sentence, and has a somewhat empty meaning. Examples of discourse markers include the particles "oh", "well", "now", "then", "you know", and "I mean", and the connectives "so", "because", "and", "but", and "or".

    In Practical English Usage Michael Swan defines a 'discourse marker' as 'a word or expression which shows the connection between what is being said and the wider context'. For him, it is something that a) connects a sentence to what comes before or after, or b) indicates a speaker's attitude to what he is saying. He gives three examples: on the other hand; frankly; as a matter of fact.

    Traditionally, some of the words or phrases that were considered discourse markers were treated as "fillers" or "expletives": words or phrases that had no function at all. Now they are assigned functions in different levels of analysis: topic changes, reformulations, discourse planning, stressing, hedging, or backchanneling. Those functions can be classified into three broad groups: (a) relationships among (parts of) utterances; (b) relationships between the speaker and the message, and (c) relationships between speaker and hearer. [...]

    Common discourse markers used in the English language include "you know", "actually", "basically", "like", "I mean", and "okay".

    Τι συμβαίνει εδώ; Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι τα «παραγεμίσματα» εντάσσονται στους κειμενικούς δείκτες;

    Και το κυριότερο: μπορούμε να κάνουμε μια λίστα με τέτοια παραγεμίσματα του λόγου; (Έτσι κι αλλιώς, ο όρος της γλωσσολογίας αποκλείεται να είναι πιο εκφραστικός από τον τίτλο μου...)
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Θα περάσει κι αυτό
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  2. #2
    Senior Member
    Join Date
    Jun 2008
    Location
    Thessaloniki
    Posts
    1,165
    Gender
    Female
    Συνομιλιακοί δείκτες

    Δεν υπάρχει ακόμη ένας καθολικά αποδεκτός ορισμός του παραπάνω όρου, ούτε καν ένας μόνον όρος, για να στεγάσει το μεγάλο πλήθος των "μικρών" λέξεων που κάθε φυσική γλώσσα διαθέτει, είτε για να δείξει την πληροφοριακή ροή ενός κειμένου (και άρα τη συγκρότησή του), όπως οι διαπροτασιακοί συνδέτες λοιπόν, άλλωστε, επίσης, δηλαδή· είτε για να υποδηλώσει τη στάση του ομιλητή απέναντι στα ίδια τα λεγόμενά του, όπως οι δείκτες ας πούμε, βασικά, βέβαια, φυσικά· είτε, τέλος, για να χαρακτηρίσει τη στάση του απέναντι στον συνομιλητή του, όπως οι δείκτες ξέρεις, άκου να δεις, κοίταξε, ρε, βρε. Σε κάθε περίπτωση, οι συνομιλιακοί δείκτες συνεισφέρουν καθοριστικά στη συνεκτικότητα του κειμένου/ λόγου, δηλαδή στην αίσθηση που έχουν οι συνομιλητές ότι το κείμενο/ λόγος είναι "αρμολογημένο", ότι έχει νόημα, δεν είναι απλώς ένα συνονθύλευμα προτάσεων. Πώς οριοθετείται η κατηγορία των συνομιλιακών δεικτών; Η απάντηση δεν είναι εύκολη, αν σκεφθεί κανείς ότι για καμία γλώσσα δεν υπάρχει απόλυτη ομοφωνία ως προς το ποιες λέξεις πρέπει να περιληφθούν στην κατηγορία αυτή. Πάντως, η πρόσφατη έρευνα συγκλίνει σε ορισμένα ταξινομικά κριτήρια, όπως τα παρακάτω: φωνολογικά/λεξιλογικά (οι δείκτες είναι λέξεις ή φράσεις μικρές και με τάση φωνολογικής συρρίκνωσης, π.χ. μήπως ξέρω κι εγώ; > ξέρω κι εγώ; > ξέρω 'γω; > ξέρω 'γω· αποτελούν χωριστή τονική μονάδα μέσα στο εκφώνημα και είναι πολλές φορές δύσκολο να ενταχθούν στις γνωστές γραμματικές κατηγορίες (μέρη του λόγου) εξαιτίας του σημασιολογικού αποχρωματισμού τους, π.χ. το συνομιλιακό ξέρεις ή βλέπεις· ενώ εξακολουθούν να είναι ρήματα, μπορούν να θεωρηθούν και "μόρια λόγου")· συντακτικά (ανήκουν στη σύνταξη του κειμένου, όχι των προτάσεων και γι' αυτό βρίσκονται σε θέση είτε εντελώς αρχική στο εκφώνημα είτε παρενθετική: π.χ. βλέπεις, δε μπορούσα να κάνω διαφορετικά /δε μπορούσα να κάνω διαφορετικά, βλέπεις)· σημασιολογικά (δεν προσθέτουν ουσιαστικά τίποτε στο περιεχόμενο του εκφωνήματος και, συνεπώς, δεν επηρεάζουν την τιμή αληθείας της πρότασης: π.χ. μπαίνω στο σπίτι, που λες, και τι να δω; )· λειτουργικά (επειδή δεν αναφέρονται μόνο στο αντικείμενο του λόγου αλλά και στην περίσταση επικοινωνίας, μπορούν να αναλυθούν ταυτόχρονα σε διαφορετικά επίπεδα, π.χ. το πρωτοπρόσωπο νομίζω μπορεί να δηλώνει ταυτόχρονα χαμηλή βεβαιότητα αλλά και ευγενική διαφωνία) και υφολογικά (οι συνομιλιακοί δείκτες αφθονούν στον προφορικό διάλογο και εκφράζουν σημασίες όχι τόσο περιγραφικές της πραγματικότητας όσο διαπροσωπικές, δηλαδή σημασίες που συνδέονται με τους κοινωνικούς ρόλους των συνομιλητών ή την έκφραση των συναισθημάτων τους).

    Οπότε για τη λίστα σου βγαίνουν προς το παρόν οι παρακάτω λέξεις/εκφράσεις: λοιπόν, άλλωστε, επίσης, δηλαδή, ας πούμε, βασικά, βέβαια, φυσικά, ξέρεις, άκου να δεις, κοίταξε, ρε, βρε, που λες, ξέρω 'γω, βλέπεις.

    Αυτό το μπλε το σκοτωμένο που βάζετε στις παραπομπές εγώ γιατί ποτέ δεν το βρίσκω;

  3. #3
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    45,919
    Gender
    Male
    Κουκλί! Πολύ ξεκάθαρο κείμενο. Δεν σκέφτηκα να ψάξω για συνομιλιακούς δείκτες < discourse markers.
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Θα περάσει κι αυτό
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  4. #4
    Senior Member daeman's Avatar
    Join Date
    Apr 2008
    Location
    anywhere I lay my head
    Posts
    22,571
    Gender
    Male
    Quote Originally Posted by anef View Post
    [...] Αυτό το μπλε το σκοτωμένο που βάζετε στις παραπομπές εγώ γιατί ποτέ δεν το βρίσκω;
    Άνεφ, αν δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς αυτό, είναι το ακριβώς αποπάνω από αυτό που έβαλες εδώ, αλλά και τούτο μια χαρά είναι για παραθέματα, όπως λέει και ο Δόχτορας εδώ. :-)
    Θεωρητικά, θεωρία και πράξη είναι το ίδιο πράγμα. Στην πράξη, όμως, διαφέρουν.
    When this you see, remember me and bear me in your mind, let all the world say what they may, speak of me as you find.

  5. #5
    Όχι ότι πολυέχει σημασία, αλλά και οι αρχαίοι γραμματικοί χρησιμοποιούσαν, για τέτοιας λογής παραγεμίσματα του λόγου, τον όρο σύνδεσμοι παραπληρωματικοί. Το σύνδεσμοι είχε ευρύτερη σημασία από ό,τι σήμερα (σήμαινε λίγο πολύ οτιδήποτε εξασφαλίζει τη συνοχή της πρότασης), ενώ το παραπληρωματικοί σήμαινε (τι άλλο;) «παραγεμίσματα».

    Ξέρω, σας φώτισα...

  6. #6
    Senior Member
    Join Date
    Jun 2008
    Location
    Thessaloniki
    Posts
    1,165
    Gender
    Female
    Quote Originally Posted by daeman View Post
    Άνεφ, αν δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς αυτό, είναι το ακριβώς αποπάνω από αυτό που έβαλες εδώ, αλλά και τούτο μια χαρά είναι για παραθέματα, όπως λέει και ο Δόχτορας εδώ.
    Ευχαριστώ!

  7. #7
    Junior Member
    Join Date
    May 2011
    Posts
    12
    Αν δεν κάνω λάθος, οι γλωσσολόγοι τα παραγεμίσματα αυτά τα λένε επίσης "φατικά στοιχεία" ή "φατικά στοιχεία συμπλήρωσης". Ρίξτε μια ματιά στον συνοπτικό αυτό ορισμό τής "φατικής λειτουργίας": http://www.greek-language.gr/greekLa...ow.html?id=299

    Επίσης: http://www.larissa.gr/data/synekdil/...E%9A%CE%97.pdf

    Ευχαριστώ!

  8. #8
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    45,919
    Gender
    Male
    Σας ευχαριστώ όλους — και καλωσήρθες, ChicGal. Δεν θα περιόριζα τα στοιχεία συμπλήρωσης στη φατική λειτουργία του Γιάκομπσον, όπως δεν θα θεωρούσα τους συνομιλιακούς δείκτες (discourse markers) απόδοση του filler. Αντιλαμβάνομαι ότι οι πιο κοντινές αποδόσεις για το filler (εκτός βέβαια από τα παραγεμίσματα) είναι τα στοιχεία πλήρωσης (όρος πολύ διαδεδομένος ως απόδοση του filler στις κατασκευές και τα εμβόλια) και τα στοιχεία συμπλήρωσης. Αλλά ομολογώ ότι ερωτεύτηκα το αρχαίο παραπλήρωμα προς το οποίο με έσπρωξε ο Τιπούκειτος, δεδομένου ότι απομακρύνεται από τον απαραίτητο ρόλο που έχει το συμπλήρωμα και μας πηγαίνει στο:
    (αρχ.) 1. πλεόνασμα, παραγέμισμα («ὀνομάτων παραπλήρωμα»· λέξεις ή φράσεις οι οποίες υπάρχουν πλεοναστικά ως καλολογικά στοιχεία ή χάριν τού μέτρου, Διον. Αλ.) [ΠαπΛεξ].
    Για την ακρίβεια, στις παλιές γραμματικές:
    Παραπλήρωμά ἐστι λέξις ἐκ περισσοῦ λαμβανομένη κόσμου χάριν ἢ μέτρου.
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Θα περάσει κι αυτό
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  9. #9
    Senior Member daeman's Avatar
    Join Date
    Apr 2008
    Location
    anywhere I lay my head
    Posts
    22,571
    Gender
    Male
    Quote Originally Posted by nickel View Post
    [...] Και το κυριότερο: μπορούμε να κάνουμε μια λίστα με τέτοια παραγεμίσματα του λόγου; [...]
    Καταπιαστήκαμε με τους όρους και τους ορισμούς και αφήσαμε κατά μέρος το κυριότερο ζητούμενο.

    Επαναλαμβάνω από το ποστ της Άνεφ παραπάνω και προσθέτω μερικά ακόμα:

    Λοιπόν / άλλωστε / επίσης / δηλαδή / ας πούμε / βασικά / φυσικά / βέβαια / ξέρεις / άκου να δεις / κοίταξε / ρε / βρε / ξέρω 'γώ / βλέπεις / εξάλλου / από την άλλη / παρεμπιπτόντως / εδώ που τα λέμε / κοίτα να δεις / άκου να σου πω / άκου / να σου πω (με ή χωρίς ερωτηματικό) / ακούς; / ξέρεις κάτι; / μωρέ / θα έλεγα / λέει (τι έκανε λέει;) / σου λέω / που λες / λέω 'γώ (τώρα) / δε μου λες; / δε λέω.

    Σκυτάλη στους επόμενους.
    Θεωρητικά, θεωρία και πράξη είναι το ίδιο πράγμα. Στην πράξη, όμως, διαφέρουν.
    When this you see, remember me and bear me in your mind, let all the world say what they may, speak of me as you find.

  10. #10
    Senior Member Themis's Avatar
    Join Date
    Feb 2010
    Posts
    3,582
    Gender
    Male
    Ελπίζω να μην οφτοπικίζω, αλλά σε επίπεδο ιδιολέκτου υπάρχουν πολλά παραγεμίσματα. Ένα χαρακτηριστικό παραγέμισμα κάποιου μέλους της μαθητικοεφηβικής παρέας μου ήταν το "ρε μαλάκα γαμώ την Παναγία μου γαμώ τον Χριστό μου". Αν έβγαζες το παραγέμισμα, δεν έμεναν πολλά πράγματα. Κι αυτό ας μην εκληφθεί σαν υπόμνηση ότι λόγος για παραγεμίσματα χωρίς το "(ρε) γαμώτο (μου)", το "γαμώ την Παναγία μου" κτλ. δεν νοείται, αν βέβαια μιλάμε για τον προφορικό λόγο.

Page 1 of 3 1 2 3 LastLast

Similar Threads

  1. Καντ, "Κριτική του καθαρού λόγου"
    By AoratiMelani in forum German–Greek & Greek–German queries
    Replies: 10
    Last Post: 22-11-2014, 03:23 PM
  2. Τα παράγωγα του google
    By nickel in forum English language queries
    Replies: 0
    Last Post: 19-03-2011, 12:36 PM
  3. Τα μυστήρια του Alt
    By seimontadtecwyn in forum Tools of the Trade
    Replies: 21
    Last Post: 03-06-2008, 07:05 PM

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •