Page 1 of 3 1 2 3 LastLast
Results 1 to 10 of 27

Thread: Άγνωστες και ημιάγνωστες λέξεις από βιβλίο του Χουλιαρά

  1. #1

    Άγνωστες και ημιάγνωστες λέξεις από βιβλίο του Χουλιαρά

    Όπως ανέφερα σε αυτό εδώ το ποστ, διάβασα πρόσφατα το βιβλίο "Ζωή, την άλλη φορά", του Νίκου Χουλιαρά (εκδ. Νεφέλη 1985, Δ΄έκδοση) όπου συνάντησα πολλές άγνωστες σε μένα λέξεις. Ορισμένες τις ήξερα σε παραπλήσια μορφή, άλλες τις κατάλαβα από τα συμφραζόμενα, άλλες τις βρήκα ψάχνοντας, μερικές έμειναν μυστήριο. Τις παραθέτω όλες εδώ, κι αν κάποιος ξέρει κάτι, ας το πει κι ας μην σιωπήσει για πάντα.

    Λέξεις που βρήκα

    αΐλαντος: Ailanthus altissima, αείλανθος, αΐλανθος, βρωμόδεντρο, βρωμοκαρυδιά. «Στον κήπο φύτεψαν μια καρυδιά, πεντέξη κερασιές κι έναν αΐλαντο.», «...κάτω απ’ τον αΐλαντο...».
    αχμάκης: ανόητος, βλάκας. «Αυτός είναι αχμάκης! Δεν ξέρει από γυναίκες...», «Αλλά κι αυτός ο αχμάκης! Τι να πεις! Άμα ο άνθρωπος δεν είναι και λίγο ξεβγαλμένος...».
    βρίζα: Triticum spelta, όλυρα, αγριοσίταρο, είδος σιτηρού συγγενικό με το σιτάρι. «Ο αέρας, που περνάει ανάμεσα απ’ τις βρίζες, γι’ αυτό ακούγεται και το φουρφούρισμα.», «Ούτε και τις βρίζες άκουγα...».
    γίκος: γιούκος, αποθηκευτικός χώρος, μπόγος ή στοίβα με ρούχα ή σκεπάσματα. «...και κάτι γίκοι που έφταναν ως το ταβάι, όλο με φλοκάτες και με καραμελωτές.», «...εκεί που ήταν ο γίκος με τα ρούχα και με τα δώρα.».
    γκιούμι: μεταλλικό κανάτι με μακρύ χερούλι. «Ποια κουβαλάει τώρα νερό με τα γκιούμια;».
    ιβάρι: βιβάρι, διβάρι, ξύλινη ή καλαμένια περίφραξη σε λιμνοθάλασσα που χρησιμεύει ως ιχθυοτροφείο (προφανής η σημασία αλλά δεν είχε τύχει να συναντήσω ποτέ τον τύπο «ιβάρι» χωρίς β ή δ στην αρχή). «...στα ιβάρια κοιμόνταν. Στα σανιδένια τα παραπήγματα, που έβαζαν τα ψάρια, και στις καλύβες που ήταν κρυμμένες μέσα στα καλάμια, ζούσαν.».
    μαντζάτο: καθιστικό στα παλιά ηπειρώτικα σπίτια. «...άνοιξε η πόρτα ... και μπήκε στο μαντζάτο η Φόνη.», «Μετά, ήταν που πίναμε το γάλα, στο μαντζάτο...».
    μαξούμι: βρέφος, νήπιο. «...σα να ’μουν ο γιος μου ο Ευριπίδης, μαξούμι.», «...πήρε κι έκλαιγε σα να ’τανε μαξούμι...», «ο αδερφός μου ο Θεόφιλος αρρώστησε βαριά. Είχε ρέψει, το μαξούμι, απ’ τη διάρροια...».
    μούμμος: Από το φόρουμ του μεταφυσικού: μούμος = τέρας, τελώνιο. Μάλλον κάτι σαν βρικόλακας. «...και είπα, πάει πεθαμένοι είναι, είπα, και θα ‘ναι τώρα, μέσα εκεί ο μούμμος και θα τους γυροφέρνει!»
    μπατσαριά: παραδοσιακή ηπειρώτικη χορτόπιτα. «Θα σου φτιάξω και μια μπατσαριά που σ’ αρέσει!».
    ντουϊνέκι: ντουνέκι, ράτσα περιστεριού. «...περπάταγαν καμαρωτά [τα περιστέρια] ... κι ο Κώστας ο Μαϊδάτσης τους έριχνε κάτι τρίμματα και τα ‘’λεγε ντουϊνέκια.», «...να δουν τα περιστέρια. Θυμάσαι, Θεόφιλε, κάτι ντουϊνέκια που ’χα;».
    ξωπαρμένα: αλλοπαρμένα, νεραϊδοπαρμένα. «...λόγια παράξενα και ξωπαρμένα.»
    πελόττα: πελότα, μικρό μαξιλαράκι που βάζουν τις καρφίτσες οι μοδίστρες. «Ένα κοπάδι από καρφίτσες είχε πάνω της αυτή η πελόττα...».
    σκιωτικό: ισκιωτικό, ξωτικό. «Με το φεγγάρι ήταν, είπε, κι έμοιαζε σα να ’ταν σκιωτικό.»
    τζινάω: Τσιμπάω με βελόνα, τρυπάω. «...ακούμπησε το μούτρο μου στα γένια του που τζίναγαν...».
    τσίγκια: τσίγκοι, λαμαρίνες (δεν είχε τύχει να το δω ποτέ σαν «τσίγκια», ήξερα μόνο τη μορφή τσίγκος – τσίγκοι). «...περπάταγα απάνω στα τσίγκια...», «...που είχαμε ένα υπόστεγο με τσίγκια...».
    Χάονες: αρχαίο ελληνικό φύλο που εγκαταστάθηκε στην περιοχή της Ηπείρου. « ‘Οι χθο... οι χάονες οι χθόνιοι... οι χθο...’ ψιθύριζε.».

    Λέξεις που δεν βρήκα

    ανεμοκαμμένος: «Κατέβα κάτω, ανεμοκαμμένο!» Μάλλον κάτι σαν χαμένο, βλαμμένο, αλλοπαρμένο.
    άρπαγμα: «Έλεγε πως ο γιος της ο Βησσαρίωνας είχε «άρπαγμα» από μικρός. Δεν θα τον σκότιζε ποτέ το νου του για μια γυναίκα.» Μάλλον κάτι σαν τρέλα, χαζομάρα, παραξενιά, βλάβη στο μυαλό.
    βούζι: «...χωμένος μες στα βούζια.» «...κρυβόταν στα βούζια και στις τσουκνίδες...» Προφανώς κάποιο φυτό, μάλλον χαμηλό, ίσως κάποιος θάμνος. Βρήκα ότι ο σαμπούκος λέγεται και βουζιά, αλλά εδώ είναι ξεκάθαρα πληθυντικός, τα βούζια.
    γκαλμπίνος: «...η μάνα του το φώναζε Γκαλμπίνο, γιατί όλη τη μέρα με τα χώματα ανακατεύονταν και με τις βρωμιές, κι όλο τα μούτρα του τα ‘χε μαυρισμένα.» «...που ήταν, κιόλας, μπιτ ξανθός, και τα φρύδια του καθόλου δε φαίνονταν...» Σκέφτηκα μήπως είναι από το albino = αλφικός, επειδή λέει πως ήταν τόσο ξανθός που τα φρύδια του δε φαίνονταν, και μήπως αυτό με τις βρωμιές και τα χώματα είναι άσχετο.
    γκιουλς: «...μύριζε, λέει, μια μυρωδιά σαν από γκιουλς, και σαν από νερά πορτοκαλιά με κατακάθια.» Ο νους μου πάει στο τουρκικό γκιουλ = τριαντάφυλλο, αλλά θα το χρησιμοποιούσε έτσι αυτούσιο;
    κουκουντάκια: «Καθόμουν κουκουντάκια, πάνω από την τρύπα [του απόπατου]...» Προφανώς ανακούρκουδα.
    μουσουνταράς: «Εγώ, από ώρα, ήμουν κλεισμένος στο μουσουνταρά...» «...όλο κάτι πανάκια έβγαζε απ’ το μουσουνταρά. Τα ‘φερνε κάτω στο μαντζάτο...» «...ανέβηκα πάνω στο μουσουνταρά.» Προφανώς κάποιο δωμάτιο του σπιτιού.
    μπανταλαμάς: «...αλλά τους έδωσε δυο υπουργεία που ήταν μπανταλαμάδες, και δεν τα πήραν στο τέλος...» Προφανώς κάτι σαν μπακατέλα, άχρηστο, δευτεράντζα. Μάλλον σχετίζεται με τη λέξη μπανταλά.
    μπάσι: «...στο μπάσι το χαμηλό, κάθονταν κι αυτοί, οι κουμπάροι οι πολλοί...» «...κι απάνω στο χώμα, πάταγαν τα μπάσια τα μεγάλα...» Μάλλον χαμηλός πάγκος.
    περετεύω: «...και γυναίκες της είχε, να την περετεύουν και να την έχουν σα βασίλισσα...». Προφανώς υπηρετώ.
    πιτιάζω: «...το στόμα μου πίτιασε, φέρε μου κάτι να πιω...» Προφανώς στέγνωσε, ξεράθηκε.
    σγκρουμπός: «Ούτε όμως και να τα κατεβάσει μπορούσε [τα χέρια του], γιατί ήταν σγκρουμπά και μαζεμμένα.» Ίσως έχει να κάνει με το σκρούμπος = καμμένος, καρβουνιασμένος.
    σιουλήστρα: Κάποιος αποσυναρμολογεί ένα κλαρίνο και συνεχίζει... «...μέχρι που απόμεινε στο στόμα του ένα πράμα μικρό, σα να ‘ταν σιουλήστρα...» Δεν μπόρεσα να σκεφτώ ούτε να βρω τίποτα.
    σιουρ: «Θα μας κάνεις σιουρ, στον κόσμο όλο! Τι θα πει ο κόσμος!» Μάλλον κάτι σαν ρεζίλι, βούκινο.
    τζινικό: «Γιατί η μαϊμού είναι τζινικό, και τα τζινικά σέρνουν κακό από πίσω τους. Έλεγαν κιόλας, ότι στα παλιά τα χρόνια, τα τζινικά έβγαιναν τις νύχτες...» Προφανώς κάτι σαν ξωτικό, καλικάντζαρος, κακοπροαίρετο υπερφυσικό πλάσμα. Δεν ξέρω αν μπορεί να σχετίζεται με το αραβικό τζιν, το τζίνι του παραμυθιού.
    τσιοκάνι: «Χτύπαγα την πόρτα, που είχε ένα τσιοκάνι σιδερένιο, και μ’ άνοιγαν.» Μάλλον είναι το ρόπτρο.

    Ντιμήρω: γυναικείο όνομα, δεν είχε τύχει να το συναντήσω, ούτε το βρήκα πουθενά. Μου θυμίζει τα ονόματα δύο κουνελιών που λέει η μαμά μου ότι είχε μια θεια της, τα έλεγαν ο Ντεμήρος και η Παρμαθούλα (το Ντεμήρος δεν το είχα δει γραμμένο, δεν ξέρω αν θα ήταν με ήτα ή με γιώτα).

    Φράση που δίνει τον τίτλο στο βιβλίο:
    Δυο γυναίκες συζητούν και λέει η μία στην άλλη ότι μια ζωή έτρεχαν για τους άντρες, τα παιδιά, τους γονείς, τους άλλους, και ρωτά τέλος: «Εμείς πότε θα ζήσουμε;» Η άλλη γυναίκα της απαντά: «Την άλλη φορά.»

    Φράση που κράτησα:
    Μιλά για τη γιορτή του πολυτεχνείου, για το πώς όλοι αυτοί που έμειναν κλεισμένοι στα σπίτια τους εκείνη τη μέρα και δεν βγήκαν να στηρίξουν την εξέγερση είναι οι ίδιοι που λίγα χρόνια μετά βγαίνουν στους δρόμους και γιορτάζουν και καταθέτουν στεφάνια, και καταλήγει: «Οι θυσίες γίνονται από τους λίγους, οι γιορτές απ’ τους πολλούς.»
    Οι μεταφραστές είναι σαν νίντζα: αν τους αντιληφθείς, δεν είναι καλοί. -Ετγκάρ Κέρετ

    My website: Translations Traducciones Μεταφράσεις

  2. #2
    Senior Member bernardina's Avatar
    Join Date
    Mar 2012
    Location
    outskirts
    Posts
    5,948
    Gender
    Female
    Έξοχο! Σ' ευχαριστούμε.

    Μόνο σ' εκείνο τον μούμμο (μπας και είναι το αρσενικό της μούμιας; Γιατί αυτό αποκλείεται να είναι ) έχεις βάλει ένα ωραίο λίνκι προς τον σαμπούκο.
    Ζωή σου είναι ό,τι έδωσες
    τούτο το κενό είναι ό,τι έδωσες
    το άσπρο χαρτί.

    Γ.Σ.

  3. #3
    Ευχαριστώ, το διόρθωσα (ευτυχώς προλάβαινα ακόμη). Πολύ φοβάμαι ότι θα έχει πολλά λάθη στα λίνκια. Έτσι κι αλλιώς όμως σε γενικές γραμμές, με ελάχιστες εξαιρέσεις, πρόκειται για λινκ προς την αναζήτηση του γούγλη.

    Να σου πω ότι τη σκέφτηκα κι εγώ τη μούμια αλλά το βρήκα τραβηγμένο απ' τις τρίχες της μασχάλης; Τα συμπαθέστατα και αξιολάτρευτα Μούμιν Τρολ σίγουρα δεν είναι!
    Οι μεταφραστές είναι σαν νίντζα: αν τους αντιληφθείς, δεν είναι καλοί. -Ετγκάρ Κέρετ

    My website: Translations Traducciones Μεταφράσεις

  4. #4
    HandyMod drsiebenmal's Avatar
    Join Date
    Mar 2009
    Location
    Athens, Greece
    Posts
    28,486
    Gender
    Male
    Ευχαριστούμε, Μελάνη! Σπουδαία δουλειά.

    Το ιβάρι είναι λευκαδίτικος τύπος, το συνάντησα πρόσφατα μελετώντας κάτι παλιά χειρόγραφα. (Γκουγκλίστε "Λευκάδα+ιβάρια" να δείτε αρκετά ευρήματα. Παρατηρήστε, επίσης, ότι ο γκούγκλης σας ρωτάει αν ψάχνετε "διβάρια" και δείτε, με την ευκαιρία, αν, όπως σε εμένα, διορθώνει από μόνος του την αναζήτηση σε "Λευκάδα+βιβάρια". Έλεος, πια.)
    Wer die Wahrheit nicht weiß, der ist bloß ein Dummkopf. Aber wer sie weiß, und sie eine Lüge nennt, der ist ein Verbrecher!
    We base decisions on facts, not superstition, not what our ideology tells us but rather what we can observe

    δεῖ δὲ χρημάτων, καὶ ἄνευ τούτων οὐδὲν ἔστι γενέσθαι τῶν δεόντων
    Η Ελλάδα είναι Ευρώπη, η Ευρώπη είναι Ελλάδα!

  5. #5
    Senior Member Marinos's Avatar
    Join Date
    Jul 2009
    Location
    Ρέθυμνο
    Posts
    2,183
    Gender
    Male
    Quote Originally Posted by AoratiMelani View Post
    Λέξεις που δεν βρήκα


    γκιουλς: «...μύριζε, λέει, μια μυρωδιά σαν από γκιουλς, και σαν από νερά πορτοκαλιά με κατακάθια.» Ο νους μου πάει στο τουρκικό γκιουλ = τριαντάφυλλο, αλλά θα το χρησιμοποιούσε έτσι αυτούσιο;
    ...
    μουσουνταράς: «Εγώ, από ώρα, ήμουν κλεισμένος στο μουσουνταρά...» «...όλο κάτι πανάκια έβγαζε απ’ το μουσουνταρά. Τα ‘φερνε κάτω στο μαντζάτο...» «...ανέβηκα πάνω στο μουσουνταρά.» Προφανώς κάποιο δωμάτιο του σπιτιού.
    ...
    σιουλήστρα: Κάποιος αποσυναρμολογεί ένα κλαρίνο και συνεχίζει... «...μέχρι που απόμεινε στο στόμα του ένα πράμα μικρό, σα να ‘ταν σιουλήστρα...» Δεν μπόρεσα να σκεφτώ ούτε να βρω τίποτα.
    ...
    τζινικό: «Γιατί η μαϊμού είναι τζινικό, και τα τζινικά σέρνουν κακό από πίσω τους. Έλεγαν κιόλας, ότι στα παλιά τα χρόνια, τα τζινικά έβγαιναν τις νύχτες...» Προφανώς κάτι σαν ξωτικό, καλικάντζαρος, κακοπροαίρετο υπερφυσικό πλάσμα. Δεν ξέρω αν μπορεί να σχετίζεται με το αραβικό τζιν, το τζίνι του παραμυθιού.
    ...
    Το γκιουλς μήπως είναι καμιά ηπειρώτικη μορφή του "γκιουλ σου/γκιουλσουγιού" που θα σήμαινε ροδόνερο (gül suyu);
    Ο μουσουνταράς θα είναι η μουσάντρα, η χτιστή ντουλάπα (musandıra).
    Για τη σιουλήστρα το ένστικτό μου λέει σφυρίχτρα.
    Και για το τζινικό, νομίζω ότι όντως σχετίζεται με το τζιν (όχι του τόνικ).
    Με βρίσκετε και εδώ.

  6. #6
    Senior Member Earion's Avatar
    Join Date
    Feb 2010
    Location
    Αθήνα, Εξάρχεια (Μουσείο)
    Posts
    5,941
    Gender
    Male
    Μπράβο Αόρατη Μελάνη. Για τον αείλανθο έχουμε μιλήσει εδώ.
    Άλλο πληροφορία, άλλο γνώση· άλλο βία, άλλο δύναμη.

  7. #7
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    47,128
    Gender
    Male
    Θέλει μελέτη. Προς το παρόν, μπράβο και ευχαριστίες.

    Quote Originally Posted by AoratiMelani View Post
    Φράση που δίνει τον τίτλο στο βιβλίο:
    Δυο γυναίκες συζητούν και λέει η μία στην άλλη ότι μια ζωή έτρεχαν για τους άντρες, τα παιδιά, τους γονείς, τους άλλους, και ρωτά τέλος: «Εμείς πότε θα ζήσουμε;» Η άλλη γυναίκα της απαντά: «Την άλλη φορά.»
    Εγώ κάνω λίστα: αυτά, λέω, πάνε για την άλλη φορά.
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Άντε, πέρασε κι αυτό
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  8. #8
    Mod Almighty Palavra's Avatar
    Join Date
    Jun 2008
    Location
    Groussherzogtum Lëtzebuerg
    Posts
    13,624
    Gender
    Female
    Αναρωτιέμαι αν το Ντεμίρω βγαίνει από το τουρκικό demir, σίδερο. Σε επίθετο κυκλοφορεί πολύ, πάντως: Ντεμίρης και Ντιμήρης.
    The strain of anti-intellectualism has been a constant thread winding its way through our political and cultural life, nurtured by the false notion that democracy means that "my ignorance is just as good as your knowledge".
    -Isaak Asimov

  9. #9
    Senior Member JimAdams's Avatar
    Join Date
    Mar 2009
    Location
    Brussels
    Posts
    341
    Gender
    Male
    To γκαλμπίνος πρώτη φορά το βλέπω (όπως και τα περισσότερα των υπολοίπων), αλλά επειδή αναφέρει το ξανθός, μου θύμισε το γερμανικό gelb που είναι το κίτρινο. Λέω-εγώ-τώρα

  10. #10
    Senior Member daeman's Avatar
    Join Date
    Apr 2008
    Location
    anywhere I lay my head
    Posts
    22,889
    Gender
    Male
    ...
    Μπράβο, Μελάνη! Αόρατη, αόρατη, μα θεόρατη η ιδέα σου.

    Λεξιλογικώς:
    αείλανθος (εσφ.) ή αΐλανθος ή αΐλαντος ή βρωμοκαρυδιά / βρομοκαρυδιά, βρωμόδεντρο / βρομόδεντρο ή βρωμούσα / βρομούσα (όπως λέει ο Εάριον στο #6): Ένα δέντρο, μα τι δέντρο, μεγαλώνει στο Μπρούκλιν;

    διβάρι: βιβάριο (κν. βιβάρι, διβάρι) και ιβάρι.


    Άλλως:

    γκιούμι το (ουσιαστικό) [ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: τουρκ. λ. gυgϋm = μεταλλικό κανάτι με μακρύ χερούλι]
    1. κωνικό μεταλλικό δοχείο που χρησιμοποιείται για το βράσιμο* διάφορων υγρών, κυρίως όμως νερού και γάλατος
    2. το μικρό κωνικό μεταλλικό μπρίκι.
    ...
    *όχι μόνο για το βράσιμο, αλλά κυρίως για τη μεταφορά, συχνά με διπλό χερούλι ή και ιμάντα για το κουβάλημα, που τον περνούσαν στον ώμο (με το γκιούμι στο πλευρό) ή καμιά φορά στο μέτωπο, με το γκιούμι στην πλάτη. Ή δύο γκιούμια κρεμασμένα σε ζυγό.

    μτφ.
    ο ανόητος, ο κενός, ο τενεκές.

    Click image for larger version. 

Name:	13356_13209.jpg 
Views:	8 
Size:	75.1 KB 
ID:	4070 Click image for larger version. 

Name:	%u002525CE%259A%25CF%2581%25CE%25B1%25CE%25B2%25CE%25B1%25CF%2581%25CE%25B7%25CF%2582+%25CE%25A0.jpg 
Views:	9 
Size:	45.3 KB 
ID:	4073 Click image for larger version. 

Name:	%u002525CE%25A3%25CF%2584%25CE%25BF+%25CE%25B3%25CE%25B1%25CE%25BB%25CE%25B1.jpg 
Views:	10 
Size:	54.9 KB 
ID:	4074 Click image for larger version. 

Name:	stayridoy.galatas.jpg 
Views:	8 
Size:	60.1 KB 
ID:	4072

    Με συγχωρείτε, ήρθε ο γαλατάς.


    Το γκιούμι αριστερά, πίσω από τη λεκανίδα, δίπλα στο σκαμνί.

    Συνεχίζεται...
    Θεωρητικά, θεωρία και πράξη είναι το ίδιο πράγμα. Στην πράξη, όμως, διαφέρουν.
    When this you see, remember me and bear me in your mind, let all the world say what they may, speak of me as you find.

Page 1 of 3 1 2 3 LastLast

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •