(Όταν θέλησα να βάλω χριστουγεννιάτικα γιουτιουμπάκια βρήκα το κατάλληλο νήμα, αλλά για τα πασχαλιάτικα δεν βρήκα, οπότε είπα ν' ανοίξω ένα, όπου να τακτοποιούνται λογής λογής πασχαλινά καλούδια. Αν υπάρχει ήδη, ας τα μεταφέρουν εκεί οι καλοί αδμινιστράτορες).

Αν τα χαρωπά Χριστούγεννα προσφέρονται για ποπ εκμετάλλευση από μουσικής πλευράς, το Πάσχα, παρά τους υπέροχους ύμνους του, έχει υποφέρει αρκετά στην καταναλωτική μας νεωτερικότητα. Κυριαρχούν χαζές συμβάσεις: η κατάνυξη μετατρέπεται σε Γαϊτάνο και σε διάφορα Ω γλυκύ μου έαρ τραγουδισμένα ως αμανέδες· ο θρήνος της σταύρωσης μεταφράζεται σε κλασική μουσική λες και η κλασική μουσική είναι όλη θρηνητική (έχω ακούσει σε Μεγάλη Βδομάδα το Μπολερό του Ραβέλ· ήμαρτον)· τα χολυγουντιανά θρησκευτικά έπη έχουν πλέον δώσει τη θέση τους σε sword and sandal κατασκευάσματα, λες κι ο Τρωικός πόλεμος έχει κάτι το εγγενώς πασχαλιάτικο. Υπάρχει, γενικώς, μια θεμελιώδης παρανόηση: το Πάσχα, και ιδίως το δικό μας Πάσχα, δεν είναι μια πένθιμη γιορτή. Η πορεία από τα πάθη στη σταύρωση και την ανάσταση (μ' όλα τα προχριστιανικά νήματα που κουβαλάει) είναι ένας ενιαίος κύκλος και το αποτέλεσμα στη λαϊκή παράδοση ήταν ο θρήνος πάντοτε να απαλύνεται από τις μυρωδιές της άνοιξης και τη γλυκιά προσμονή της λαμπριάτικης γιορτής. Θα ήθελα λοιπόν να εγκαινιάσω το νήμα με μια μουσική ιστορία που απεικονίζει καλά, νομίζω, αυτόν τον ήρεμο, ηδυσμένο, όχι αμιγώς πένθιμο χαρακτήρα που θα έπρεπε να έχει η πασχαλινή μουσική.

Από τα πιο γνωστά πασχαλινά τραγούδια είναι το Wa habibi της Φεϊρούζ (εγώ έτσι την έμαθα, Φαϊρούζ λένε άλλοι, που ίσως είναι και σωστότερο, αλλά τι να κάνουμε τώρα), αυτής της υπέροχης λιβανέζικης φωνής, που γεννήθηκε σε μαρωνίτικη οικογένεια κι έγινε ελληνορθόδοξη λόγω γάμου. Υπάρχουν πάμπολλες εκτελέσεις του κομματιού, αλλά εγώ θα βάλω μια που μ' αρέσει και η σκηνοθεσία της: Μεγάλη Παρασκευή τη δεκαετία του 60, επισημότητα, οι κυρίες με τα δυτικότροπα καλά τους, εικόνες οικείες και σ' εμάς.


Λίγα χρόνια αργότερα, ο Χριστόδουλος Χάλαρης (στο δίσκο Δροσουλίτες του 1975) μετέφερε το τραγούδι στα ελληνικά, με υπέροχους πασχαλινούς στίχους του Νίκου Γκάτσου και τη μαγική φωνή του Χρύσανθου:


Μάνα μου μάνα
στο δρόμο μου σπείρανε
πέτρα κι αψιθιά.
Μάνα μου μάνα
τα νιάτα μου γείρανε
κάτω απ΄τα σπαθιά.

Ουρανέ μου
στείλε μου νερό
να ποτίσω την έρημο
να φυτρώσει
λουλούδι δροσερό
στο κορμί μου τ΄αέρινο
μάνα μου μάνα
την άνοιξη φέρε μου
πάνω στο σταυρό.

Μάνα μου μάνα
ηλιόλουστη μέρα μου
πότε θα σε βρω.

Ουρανέ μου
διώχ΄τη συννεφιά
να περάσω τα σύνορα
κι ένα βράδυ
πάνω στα βουνά
να χτυπήσω τα σήμαντρα
μάνα μου μάνα
στα χέρια μου σήμερα
καίνε τα καρφιά.
Ουρανέ μου
στείλε μου νερό
να ποτίσω την έρημο
να φυτρώσει
λουλούδι δροσερό
στο κορμί μου τ΄αέρινο
μάνα μου μάνα
τον ήλιο σου φέρε μου
πάνω στο σταυρό.

Όπως φαίνεται από τους στίχους του Γκάτσου, αλλά και από διάφορα σχόλια που βρίσκει κανείς δεξιά κι αριστερά, το τραγούδι πρέπει να μας ήρθε εδώ ως βυζαντινός ύμνος της Ανατολής. Δεν είναι όμως ακριβώς έτσι. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα παραδοσιακό ερωτικό τραγούδι της Γαλλίας, το Les tendres souhaits (συνηθέστερα γνωστό με τον πρώτο του στίχο, Que ne suis-je la fougère, με ωραιότατους, μεταποιημένους από τη λαϊκή παράδοση, στίχους του Charles-Henri Ribouté (στίχοι και αγγλική μετάφραση εδώ) και μελωδία (επίσης μεταποιημένη από τη λαϊκή παράδοση του καρναβαλιού της νότιας Γαλλίας) του Ιταλού καστράτου Αλμπανέζε:


Για δες λοιπόν. Το κομμάτι που μάθαμε ως θρήνο της Μεγάλης Παρασκευής στον Λίβανο είναι ένα γλυκό ερωτικό τραγουδάκι της νότιας Γαλλίας, που αντλεί από τη λαϊκή παράδοση του καρναβαλιού. Αυτός είναι νομίζω ο σωστός τόνος του Πάσχα στη Μεσόγειο, όχι οι Γαϊτάνοι. Ενατένιση του πένθιμου γίγνεσθαι με προσμονή του εορτασμού της αναίρεσής του με συγγενείς και φίλους.

Καλή ανάσταση και καλά γλέντια.