Page 1 of 5 1 2 3 4 5 LastLast
Results 1 to 10 of 46

Thread: Τοπωνύμια σε -αίικα

  1. #1
    Member Dr Moshe's Avatar
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    Athens
    Posts
    92
    Gender
    Male

    Post Τοπωνύμια σε -αίικα

    Το σημείωμα αυτό έχει ως αφετηρία την παρατήρηση ότι τα τοπωνύμια σε /-eika/ συχνά διττογραφούνται: -έικα και -αίικα. Ως αποτέλεσμα, μερικές φορές πινακίδες χωριών ή κωμοπόλεων εμφανίζουν και τις δύο γραφές ή παρουσιάζεται το κωμικό φαινόμενο να υπάρχουν πολιτιστικοί σύλλογοι του ίδιου χώρου με διαφορετικά γραμμένο το όνομα του τόπου τους. Μερικοί απευθύνουν ερωτήματα στον εθνικό φορέα ονοματοδοσίας ή σε επιστημονικά κέντρα, για να εξακριβώσουν πώς ορθογραφείται το τοπωνύμιο.

    Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ετυμολογικά σωστή γραφή είναι -αίικα. Τα τοπωνύμια αυτά σχηματίστηκαν από τον πληθυντικό ονομάτων σε -αίοι (κατά τα αρχ. Ἀθηναῖοι, Μυτιληναῖοι, μεσν. καβαλλαραῖοι) με την προσθήκη τού παραγωγικού τέρματος -ικα. Συνεπώς: Κολοκοτρωναίοι > Κολοκοτρωναί-ικα, Δρακαίοι > Δρακαί-ικα, Βραχναίοι > Βραχναί-ικα, Κοκκιναίοι > Κοκκιναί-ικα, Σμυρναίοι > Σμυρναί-ικα, Σαγαίοι > Σαγαί-ικα κ.τ.ό.

    Η γραφή -έικα δεν έχει ετυμολογική βάση.

    Ευχαριστώ.
    אשׁת־חיל מי ימצא ורחק מפנינים מכרה: Mishle משׁלי 31:10
    A woman of valour who can find? For her price is far above rubies (JPS)

    A Reina, mi tesoro.

  2. #2
    Administrator Zazula's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    127.0.0.1
    Posts
    16,837
    Gender
    Male
    Αγαπητέ Θεόδωρε, δεν είναι καθόλου περίεργο που οι άνθρωποι προβληματίζονται τόσο έντονα. Πάρτε για παράδειγμα το νομό Μεσσηνίας: έχει Λαίικα, Κατσαραίικα, Καλιαναίικα, Τσερτσαίικα, Βλασαίικα, Χριστοφιλαίικα, Γιατραίικα, Τσουκαλαίικα, Παναίικα και Μπαλοδημαίικα. Και, όσο και να επιμένει (και με το δίκιο του) κάποιος ότι το Τσουκαλαίικα και το Γιατραίικα προέρχονται από το Τσουκαλαίοι και Γιατραίοι αντίστοιχα, η ουσία είναι ότι στην περιοχή σχηματίστηκαν εδώ και αιώνες επώνυμα σε -έας -- τα οποία δίνουν (μη λόγιο) πληθυντικό -έοι, και που λογικά θα έπρεπε να παράγουν τοπωνυμικά σε -έικα: Τσουκαλέικα, Γιατρέικα. Διότι, όπως και να το κάνουμε, αφού δεν τους αναγκάσαμε έγκαιρα να ορθογραφούν τα επώνυμά τους Τσουκαλαίας και Γιατραίας, η σύνδεση που εκείνοι βλέπουν με το τοπωνυμικό της γενέτειράς τους είναι κατά πολύ ισχυρότερη από ό,τι με αρχαία σε -αίος. (Αφήστε που τα περισσότερα είναι μεσαιωνικά, οπότε υπερισχύει η απλογράφηση.)

    ΥΓ Μια που πιάσαμε τα τοπωνυμικά, τι θα γίνει, φίλτατε Θεόδωρε, με 'κείνο το έρμο το Αλιβέρι;

  3. #3
    Senior Member
    Join Date
    Feb 2008
    Posts
    4,861
    Gender
    Male
    Κοντά στα επιχειρήματα του Ζαζ. ίσως πρέπει να προστεθεί και η αισθητική πλευρά του θέματος. Στο γραπτό, το "αίι" πληγώνει το μάτι (τουλάχιστο το δικό μου), είναι μια ενοχλητική "οπτική χασμωδία".

  4. #4
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    45,910
    Gender
    Male
    Αγαπητέ Θόδωρε, σ’ ευχαριστούμε που ανέδειξες το θέμα. Και μετά από μια γρήγορη ανίχνευση του γνωστού ιστού των αραχνών για πιο παραδοσιακά επίθετα, βρίσκω:

    • σαρακατσανέικα δίπλα στα σαρακατσαναίικα
    • λιγοστά κυπρέικα δίπλα στα κυπραίικα (και με χαρά μου είδα ότι δεν χάθηκε το «κυπραίικο γαϊδούρι» στο κλίμα της «αποβουλγαροποίησης»)
    • άπειρα σμυρνέικα αλλά περισσότερα σμυρναίικα
    • όσα ρωμαίικο, άλλα τόσα ρωμέικο
    • ελάχιστοι σουγιάδες, με όποια γραφή του κολοκοτρωναίικος κι αν ψάξω (μα είναι λέξη αυτή να θέλει ο άλλος να την ορθογραφήσει;)
    • πολλά σιφνέικη σε σχέση με ελάχιστα σιφναίικη


    Υπάρχει πρόβλημα. Ευτυχώς, παρά την «οπτική χασμωδία», εξακολουθούμε να γράφουμε δικαιικός, παλαιικός και νεολαιίστικος.
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Θα περάσει κι αυτό
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  5. #5
    Senior Member
    Join Date
    Feb 2008
    Posts
    4,861
    Gender
    Male
    Κάτι τέτοιες έρευνες έκανα κι εγώ. Τα ευρήματα είναι ανόμοια. Για παράδειγμα, όπως σωστά λες, τα 'σμυρναίικα' είναι περισσότερα από τα 'σμυρνέικα', αλλά τα 'Ζαρουχλέικα' απείρως περισσότερα από τα 'Ζαρουχλαίικα'.

  6. #6
    Administrator nickel's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    38.113583, 23.862870
    Posts
    45,910
    Gender
    Male
    Μάλλον είναι θέμα εξοικείωσης. Όσο φεύγουμε από τα λεξικά και τις γνωστές ορθογραφίες (π.χ. νεολαία) τόσο περισσότερο απλοποιούμε τα πράγματα.
    Μένω ΕυρώπηΣύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία: δεν οδηγούν πουθενά. (Λ. Κύρκος)Θα περάσει κι αυτό
    ΕΝΑ ΝΗΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΝ ΑΝΙΑ ΚΑΝΕΙ ΠΕΡΑ. Staying hungry, staying foolish. Το διαδίκτυο βλάπτει όταν δεν σκέφτεσαι.

  7. #7
    Senior Member zephyrous's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    Berlin, Germany
    Posts
    1,042
    Gender
    Male
    Κάτι τέτοιες έρευνες έκανα κι εγώ. Τα ευρήματα είναι ανόμοια. Για παράδειγμα, όπως σωστά λες, τα 'σμυρναίικα' είναι περισσότερα από τα 'σμυρνέικα', αλλά τα 'Ζαρουχλέικα' απείρως περισσότερα από τα 'Ζαρουχλαίικα'.
    Αν δεν κάνω λάθος, δεν έχω δει ποτέ τη γραφή "Ζαρουχλαίικα" στην Πάτρα.

  8. #8
    Member Dr Moshe's Avatar
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    Athens
    Posts
    92
    Gender
    Male

    Post

    Ευχαριστώ θερμά για την ανταπόκριση των εκλεκτών και φιλομαθών μελών.

    Για να αποσαφηνιστεί η κατάσταση σχετικά με τις παρατηρήσεις τού αγαπητού Σάκη, αξίζει να διευκρινιστεί ότι τα επώνυμα σε -έας δεν έχουν σχηματιστεί από πληθυντικούς σε -αίοι που κατόπιν απλογραφήθηκαν, αλλά κατ' αναλογίαν προς μεσαιωνικά επαγγελματικά σε -εύς > -έας (π.χ. χαλκ-έας, βαφ-έας, οπότε και Μαυρ-έας, Κουγ-έας κτλ.). Συνεπώς, δεν υπάρχει ασυνέπεια όταν τα τοπωνυμικά τους παράγωγα γράφονται -έικα. Διαφέρουν από τα παράγωγα των εις -αίοι ονομάτων που πραγματεύθηκα στο αρχικό μου σημείωμα.

    Για την προέλευση όλων αυτών αξίζει να δείτε την κλασική μελέτη τού Κ. Αμάντου, Die Suffixe der neugriechischen Ortsnamen (1903), αξεπέραστη ώς τώρα, όπου αναλύει πώς προέκυψαν τα τοπωνυμικά σε -αίικα (unrichtig -έικα, σημειώνει στη σ. 58), καθώς και σχετικά άρθρα των Χατζιδάκι και Κουκουλέ, των οποίων τα βιβλιογραφικά στοιχεία είναι στη διάθεση κάθε ενδιαφερομένου.

    Ευχαριστώ.
    אשׁת־חיל מי ימצא ורחק מפנינים מכרה: Mishle משׁלי 31:10
    A woman of valour who can find? For her price is far above rubies (JPS)

    A Reina, mi tesoro.

  9. #9
    Administrator Zazula's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    127.0.0.1
    Posts
    16,837
    Gender
    Male
    Αγαπητέ Θεόδωρε, η παρατήρησή μου είχε να κάνει με το ότι, εφόσον υπάρχουν τοπωνυμικά που ορθώς σχηματίζονται σε -έικα καθόσον προέρχονται από τα εις -έας (ή ακόμη και εις -έης· λ.χ. μπέικα), η παράλληλη ύπαρξη άλλων τοπωνυμικών σε -αίικα ίσως να μπερδεύει. Γι' αυτό και έθεσα το ζήτημα της απλογράφησης. (Το σχόλιό μου να γράψουμε τσουκαλαίας υποχωρητικά από το τσουκαλαίος < τσουκαλαίοι το 'κανα με τη γλώσσα στο μάγουλο.) Άλλωστε, όπως δεν απαιτούμε να λέμε Καβαλλαραίικα διότι ο ελληνιστικός καβαλλάριος είναι πλέον λιγότερο υγρός (καβαλάρης), έτσι μπορούμε να σκεφτούμε και το ενδεχόμενο υιοθέτησης της γραφής Καβαλαρέικα λόγω της έλξης των άλλων, ορθώς σχηματισθέντων, τοπωνυμικών σε -έικα. Άλλωστε, εγώ δεν κατάγομαι απ' την Πελοπόννησο, οπότε και δεν με καίει τόσο το ζήτημα - μια σκέψη έκαμα μόνο.

  10. #10
    Senior Member
    Join Date
    Feb 2008
    Posts
    4,861
    Gender
    Male
    Με όλο το σεβασμό στον αγαπητό Θόδωρο, η εξαιρετικά έντιμη απάντησή του αποδεικνύει, κατά την ταπεινή μου γνώμη και το αδιέξοδο της άκρατης ετυμολογικής-ιστορικής ορθογραφίας, αφού οδηγεί στο να γράφονται με διαφορετικό τρόπο λέξεις εξαιρετικά όμοιες (Σαγαίικα διότι Σαγαίοι αλλά Κουγέικα διότι Κουγέας). Μια τέτοια προσέγγιση κάνει την ορθογραφία μη διδάξιμη.

    Παρόμοια, και συγχωρέστε με που αλλάζω τόπικ, το Ορθογραφικό Λεξικό συστήνει να γράφουμε *οξυμμένος, διότι παραδίδεται στην αρχαιότητα με δύο μι, ενώ αμβλυμένος (ίσως διότι δεν παραδίδεται). Πέρα από το ότι οι αρχαίοι δεν είχαν *οξυμμένος αλλά ωξυμμένος, μια τέτοια λογική μετατρέπει την ορθογραφία σε άσκηση κειτουκιτισμού, που δεν έχει κανόνες και που δεν μπορεί να διδαχτεί στα παιδιά. Κι αν αύριο βρούμε κανέναν πάπυρο που να περιέχει τον τύπο ημβλυμμένος στα αρχαία, θα αλλάξουμε την ορθογραφία της νέας μας γλώσσας; Δεν είναι πολύ σοβαρά πράγματα αυτά.
    (Βλ. και: http://www.sarantakos.com/language/oksumeno.html)

Page 1 of 5 1 2 3 4 5 LastLast

Tags for this Thread

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •