Page 1 of 5 1 2 3 4 5 LastLast
Results 1 to 10 of 49

Thread: Παγίδες στη μετάφραση

  1. #1
    Administrator Zazula's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    127.0.0.1
    Posts
    16,833
    Gender
    Male

    Post Παγίδες στη μετάφραση

    Εισαγωγικό σχόλιο: Αρχικά σκόπευα αυτό να είναι μια ακόμη ανάρτηση στο νήμα Your slip is showing: Γλωσσικές και μεταφραστικές γκάφες. Αλλά στη συνέχεια σκέφτηκα να έχουμε ένα πιο γενικό νήμα εκτός Playground, με κάπως αναλυτικότερη διατύπωση και σχετικών αρχών ή επεξηγήσεων, ώστε να είναι ευχερέστερο για τους μεταφραστές να το διαβάζουν και να επιτελεί καλύτερα τον εκπαιδευτικό του σκοπό.


    1. Τεχνικοί όροι σε κείμενο που δεν απευθύνεται σε τεχνικούς ή επιστήμονες

    Στο κανάλι Μακεδονία έχει μια ενδιαφέρουσα σειρά που παρουσιάζει αεροπορικά ατυχήματα και τη σχετική διερεύνησή τους. Επειδή η εκπομπή απευθύνεται στο γενικό κοινό, πρέπει να είναι κατανοητή από ανθρώπους που αγνοούν την εξειδικευμένη ορολογία. Γι' αυτό άλλωστε και εγώ με αυτό το κριτήριο την παρακολουθώ και κρίνω τον υποτιτλισμό της.

    Ωστόσο αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό της είναι που προσφέρει στον υποτιτλιστή ένα εργαλείο τού οποίου, αν κάνει λανθασμένη χρήση, ουσιαστικά υποπίπτει σε λάθη που δεν είναι αποδεκτά: Μπορεί, αν βρεθεί αντιμέτωπος με έναν όρο που δεν τον καταλαβαίνει πλήρως (ή και καθόλου), να χρησιμοποιήσει για διέξοδο μια απόδοση με έναν τεχνικό όρο (πιθανότατα από κάποιο εξειδικευμένο λεξικό ή γλωσσάρι) ελπίζοντας ότι και το μετάφρασμα θα είναι εξίσου ασαφές ή αδιαφανές ή επιστημονικοφανές με το πόσο είναι για εκείνον ο όρος στο κείμενο προέλευσης (ΚΠ). Ναι, αλλά αυτό είναι δίκοπο μαχαίρι: Αν δεν έχει κατανοήσει πλήρως για τι πράμα μιλάμε, μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιήσει έναν όρο στη γλώσσα-στόχο (ΓΣ) ο οποίος είναι άσχετος ή από άλλο επιστημονικό πεδίο. Και ναι, αυτό είναι λάθος. Ο υποτιτλιστής, και γενικότερα κάθε μεταφραστής, οφείλει να διεξάγει όσο καλύτερη έρευνα μπορεί (και προλαβαίνει) ώστε κατ' αρχάς να αντιλαμβάνεται ο ίδιος τι περιγράφει ο συγκεκριμένος όρος, και κατόπιν να αναζητά το καταλληλότερο μετάφρασμα (ανάλογα με το επιστημονικό πεδίο και το επίπεδο ύφους τού ΚΠ, καθώς επίσης και το κοινό για το οποίο αυτό προορίζεται).

    Παράδειγμα: Ο μεταφραστής συναντά ένα stringer. Τα γενικά λεξικά δεν τον βοηθούν — μιλάνε μόνο για χορδιστές και δημοσιογράφους (αν και δεν αποκλείω κάποιος να αγνοεί και ότι χορδιστής είναι η λέξη που παρεφθάρη σε κουρδιστής "αυτός που χορδίζει το πιάνο", να τη θεωρήσει κάποιον εξωτικό τεχνικό όρο και να τη χρησιμοποιήσει χωρίς περαιτέρω έρευνα). Ανοίγει ένα τεχνικό λεξικό και βλέπει: stringer = λώρος (πλοίου, σιδ.), κουρζέτο, διαδοκίδα, στρωτήρας, εγκάρσια δοκός. Διαλέγει όποια από τις αποδόσεις τού φαίνεται καλύτερη ή πιο αρμόζουσα για την περίπτωση, την κοτσάρει για μετάφρασμα... και συνεχίζει το θεάρεστο έργο του. Μα, αν δεν έχει πλήρη αντίληψη του τι ακριβώς περιγράφεται από τον όρο στο ΚΠ και του τι ακριβώς σημαίνουν οι αποδόσεις του στη ΓΣ, το λάθος είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο. Στο παράδειγμά μας, από συγκεκριμένο λεξικό, και το κουρζέτο και η διαδοκίδα αναφέρονται στη ναυπηγική (όπως και ο λώρος), αλλά αυτά τα δύο διαφέρουν μεταξύ τους (πολύ!). Τα γενικά λεξικά δεν έχουν τη συγκεκριμένη σημασία τής λέξης λώρος για να την αναζητήσει (πρέπει να την ξέρει!). Ο στρωτήρας υπάρχει στις σιδηροδρομικές κατασκευές (όπως και ο λώρος, όμως είναι εντελώς άλλο πράγμα), αλλά και στις στέγες (με διαφορετική σημασία!). Και το λεξικό δεν του είπε ότι stringers υπάρχουν επίσης σε γέφυρες, σε σκάλες κλπ. Ποια απόδοση θα χρησιμοποιήσει σ' ένα τέτοιο πεδίο; Η μετάφραση δεν είναι ρουλέτα, να ποντάρεις την ορθότητά της σε μια απόδοση από τις πολλές που βρήκες σ' ένα λεξικό!

    Κλείνει η παρένθεση και συνεχίζουμε με τη συγκεκριμένη περίπτωση: Βλέπω λοιπόν στο χθεσινό επεισόδιο να γίνεται αναφορά σε breakers στο κόκπιτ, και η εικόνα να δείχνει μικρά στρογγυλά κουμπάκια που πετάγονταν προς τα έξω και ο κυβερνήτης με τον συγκυβερνήτη τα πατούσαν πάλι μέσα. Βέβαια, ακόμη και χωρίς την εικόνα, η αφήγηση καθιστούσε σαφές για τι επρόκειτο. Ο υποτιτλιστής επέλεξε την απόδοση «διασπαστής» για το breaker. Είναι η πρώτη απόδοση που δίνει το Magenta Polylexicon (το οποίο, όμως, τις παραθέτει αλφαβητικά — κι αυτό μπορεί να παρεξηγηθεί από έναν μεταφραστή, διότι δεν είναι ο συνήθης τρόπος παράθεσης στα λεξικά). Η μόνη άλλη "τεχνική" απόδοση που δίνει είναι «(μηχανικός) σπαστήρας». Το GWord δεν τις έχει αυτές, αλλά οι άλλες που έχει είναι εξίσου εξειδικευμένες: θραύστης | (ναυτ.) υδροφόρος, βαρελάκι | (ορυκτ.) λιθοθραύστης. Έτσι ο υποτιτλιστής επιλέγει την πιο γενικοφανή απόδοση απ' όσες βρήκε, πιθανότατα χωρίς καν να τη διασταυρώσει με κάποιο ελληνικό λεξικό, ώστε να δει τι σημαίνει.

    Εδώ ο υποτιτλιστής πέφτει σε μια δεύτερη παγίδα: Το επίπεδο ύφους του ΚΠ δεν είναι ορολογικώς ακριβές, αλλά αποδίδει το προφορικό ύφος των σχετικών τεχνικών. Όταν λοιπόν αυτοί μιλούν για breaker, εννοούν circuit breaker. Αν αυτό το γνώριζε ο υποτιτλιστής, ή αν απλώς έκανε μια αναζήτηση στο διαδίκτυο για cockpit breakers, δεν θα έκανε το λάθος. Επομένως, δεν αρκεί το ξεφύλλισμα σ' ένα λεξικό όταν αδυνατούμε να αντιληφθούμε το τι δηλώνει ένας όρος — πρέπει να καταφεύγουμε σε όσες περισσότερες σχετικές πηγές μπορούμε, ώστε να καταλάβουμε το ακριβές περιεχόμενό του. Και με το τεράστιο εύρος διαθέσιμων πηγών στα ακροδάχτυλά μας, χάρη στο Διαδίκτυο, το να μην το κάνει αυτό ο μεταφραστής δεν είναι απλώς αντιεπαγγελματικό — είναι ανεπίτρεπτο και αδικαιολόγητο.

    Παράδειγμα: Σε ντοκιμαντέρ που είδα πρόσφατα, διάβασα στους υπότιτλους ότι η από αέρος έρευνα έπειτα από ένα ναυάγιο έγινε με «"τσόπερ"» (η εικόνα έδειχνε, φυσικά, ελικόπτερα). Ο υποτιτλιστής έβαλε τον όρο σε εισαγωγικά, θεωρώντας ότι έτσι καλύπτεται για την αδόκιμη χρήση τής ελληνικής λέξης τσόπερ "είδος μοτοσικλέτας | (ηλεκτρ.) περιοδικός διακόπτης" (ή ό,τι άλλο φαντάστηκε ότι μπορεί να σημαίνει). Εδώ όμως το chopper δεν είναι τεχνικός όρος, αλλά λέξη τού κοινού λεξιλογίου τής αγγλικής για το ελικόπτερο. Δεν χρειαζόταν δα και καμιά σπουδαία έρευνα (το έχουν όλα τα γενικά λεξικά) — απλώς ο υποτιτλιστής να μην θεωρήσει ότι γινόταν αναφορά σε κάποιον εξειδικευμένο τεχνικό όρο και να μην αποφασίσει να παρακάμψει την ανάγκη ν' ανοίξει λεξικό, καταφεύγοντας στη "λύση" τής μεθόδου "μεταγραφή κι όποιος καταλάβει, κατάλαβε".

    Είδαμε λοιπόν ότι η απόδοση «διασπαστής» για το breaker είναι λάθος. Ποιο είναι όμως το σωστό; Και πώς καταλήγουμε σε αυτό; Εφόσον εδώ breaker = circuit breaker, ο υποτιτλιστής πρέπει να αποδώσει ορθά το circuit breaker. Ωστόσο, δεν αρκεί να ξέρει ότι ψάχνει μετάφρασμα για το circuit breaker, πρέπει να λάβει επίσης υπόψη του το κοινό για το οποίο προορίζεται η εκπομπή την οποία υποτιτλίζει. Αν ανατρέξει σε κάποια ορολογική βάση, θα βρει την απόδοση «διακόπτης κυκλώματος». Αλλά το κοινό του δεν είναι ηλεκτρολόγοι-μηχανικοί, να μιλά για μεταγωγείς, ηλεκτρονόμους και διακόπτες κυκλώματος. Πρέπει να προσαρμόσει το επίπεδο ύφους τού ΚΣ, σε αυτό τού ΚΠ. Άρα είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσει το κοινό λεξιλόγιο και τις αντίστοιχες σημασίες — όπου το switch καλείται διακόπτης (όχι μεταγωγέας) και η λέξη ασφάλεια περιγράφει και την ασφάλεια τήξεως (fuse) και τον διακόπτη κυκλώματος (circuit breaker). Αν επομένως έγραφε στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι στο κόκπιτ «έπεφταν οι ασφάλειες πολλών κυκλωμάτων ταυτόχρονα», θα είχε κάνει τη δουλειά του σωστά.


    Υστερόγραφο: Το νήμα αυτό δεν φιλοδοξεί επ' ουδενί να υποκαταστήσει την κατάρτιση και εκπαίδευση που χρειάζονται οι μεταφραστές, οι υποτιτλιστές και οι επιμελητές. Σας προτείνω να κοιτάτε κατά καιρούς το News & Announcements για σεμινάρια σχετικά με τα αντικείμενα που σας ενδιαφέρουν, και να παρακολουθείτε όσα από αυτά κρίνετε σκόπιμο.

  2. #2
    Super Moderator Alexandra's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    Bristol, UK
    Posts
    16,933
    Gender
    Female
    Συμφωνώ ότι όποτε οι υπότιτλοι αφορούν κάποιο τεχνικό θέμα, η πρώτη και απαραίτητη προϋπόθεση για να κάνεις σωστά τη μετάφραση είναι να καταλάβεις εσύ, ο μεταφραστής, για ποιο πράγμα μιλάνε. Αλλιώς, αν έχεις συγκεχυμένη ή λανθασμένη ιδέα γι' αυτό που λένε, η απόδοσή σου μόνο λανθασμένη μπορεί να είναι.

    Είδα κι εγώ το "διασπαστές κυκλωμάτων" για το circuit breakers. Μου φάνηκε πολύ περίεργο να μην καταλαβαίνει κάποιος ότι αυτά τα πράγματα στην κοινή γλώσσα είναι οι "ασφάλειες", γιατί δεν έλεγε μόνο breakers, σε κάποιο σημείο είπε ολοκάθαρα circuit breakers. Και είναι απαράδεκτο, λόγω βιασύνης, να "εφεύρεις" μια δική σου απόδοση αντί να ψάξεις να βρεις τη σωστή και καθιερωμένη για μια τόσο κοινή λέξη.

    Αυτό που έχω παρατηρήσει επίσης είναι ότι κάποιοι υποτιτλιστές προτιμούν να αποδώσουν μια λέξη που τους είναι άγνωστη, και κατά την εκτίμησή τους θα είναι άγνωστη και στους τηλεθεατές, με κάποια άλλη που μπορεί να είναι εντελώς άσχετη, όμως. Π.χ. το όνομα ενός άγνωστου φυτού με το όνομα ενός άλλου πιο γνωστού. Κλασικό παράδειγμα, ο υποτιτλιστής που απέδωσε το rice pudding with rhubarb ως ρυζόγαλο με σέσκουλο. Δεν έχει σημασία που το rhubarb (ραβέντι) είναι λαχανικό που χρησιμοποιείται μόνο σε γλυκά λόγω της γλυκιάς του γεύσης, ο υποτιτλιστής μάλλον σκέφτηκε, τι ραβέντι και κουραφέξαλα, γράψε το σέσκουλο που το ξέρει όλος ο κόσμος.
    Μένω Ευρώπη
    Keys of change

  3. #3
    Super Moderator Alexandra's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    Bristol, UK
    Posts
    16,933
    Gender
    Female
    Φαίνεται πως η λούμπα του circuit breaker είναι πολύ βαθιά και χωράει μέσα πολλούς υποτιτλιστές. Μόλις ήρθε στα χέρια μου μια μετάφραση που προορίζεται για μεταγλώττιση παιδικής ταινίας, όπου το circuit breaker αποδίδεται "διακόπτης κυκλώματος" που δεν είναι φυσικά "ορολογικό" λάθος, αλλά ούτε είναι απλά ελληνικά. Σημειωτέον ότι στην επόμενη πρόταση λέει, "Αν τον κατεβάσουμε, θα κόψουμε το ρεύμα όλου του σπιτιού". Και πραγματικά αναρωτιέμαι αν ο συγκεκριμένος συνάδελφος στο σπίτι του, αντί να πει "θα κατεβάσω τον γενικό", λέει "θα κατεβάσω τον διακόπτη κυκλώματος".
    Μένω Ευρώπη
    Keys of change

  4. #4
    Administrator Zazula's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    127.0.0.1
    Posts
    16,833
    Gender
    Male
    2. Πώς μπορεί να την πατήσει ένας μεταφραστής τεχνικών και επιστημονικών κειμένων

    Στα πλαίσια του σκοπού αυτού του νήματος ανέκαθεν ήθελα να γράψω (επιγραμματικά και ενδεικτικά, καθότι η ανάλυση που κανονικά κάνω είναι πολύ ευρύτερη) αυτό που λέω πάντα σε όποιον θέλει να γίνει καλός στη μετάφραση επιστημονικών και τεχνικών κειμένων — ότι, δηλαδή, ο τεχνικός / επιστημονικός μεταφραστής πρέπει:
    • Να γνωρίζει τη δομή και τις συμβάσεις της Γλώσσας-Πηγής και της Γλώσσας-Στόχου, καθώς και την ειδική γλώσσα (LSP) του πεδίου που μεταφράζει.
    • Να έχει πρόσβαση σε ενημερωμένα έργα αναφοράς και να μπορεί να αποκτά πρόσθετες πληροφορίες που τυχόν απαιτούνται για κάποιο συγκεκριμένο έργο — καθώς επίσης και να διατηρεί επαφή με έμπειρους μεταφραστές ή/και με γνώστες επιστήμονες ή γλωσσολόγους, με διάθεση να τους συμβουλεύεται αν απαιτηθεί (η Λεξιλογία αποτελεί έναν εξαίρετο τρόπο για να το επιτυγχάνει αυτό).
    • Να έχει επαφή με τον χώρο των επιστημών και της τεχνολογίας, και να παρακολουθεί τις εξελίξεις σε αυτές, όπως επίσης και να κατανοεί βασικές επιστημονικές ή/και τεχνολογικές έννοιες, και να γνωρίζει την ορολογία και τις σχετικές συνάψεις.
    • Να διαθέτει ορθή κρίση για να επιλέγει τον σωστό / δόκιμο κάθε φορά όρο ανάμεσα από πολλές εναλλακτικές που πιθανόν υπάρχουν.
    • Να γνωρίζει το πεδίο στο οποίο μεταφράζει.
    • Να έχει σαφή επίγνωση του τι δεν ξέρει.
    Για να γλυτώσω εγώ (αλλά κι εσείς) άλλες χίλιες λέξεις, παραθέτω μια σχετική εικόνα (η οποία, όπως και το σλόγκαν, είναι δικό μου κοπιράιτ ):


    Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν θα μπορέσω ποτέ να είμαι τόσο εύστοχος, διδακτικός και γλαφυρός όσο είναι ο δικός μας Dr Moshe στην κριτική που κάνει στο βιβλίο Η περιπέτεια των γλωσσών τής Δύσης (αξίζει και με το παραπάνω να διαβάσουμε όλοι με πολλή προσοχή το σχόλιο του Dr Moshe, για να διδαχθούμε και από τα μεταφραστικά λάθη και αστοχίες τα οποία σχολιάζει, αλλά και για να μάθουμε καλύτερα κάποιους όρους της γλωσσολογίας):

    Τα επιστημονικά βιβλία, ακόμη και όταν παρέχουν εκλαϊκευμένες γνώσεις, ζητούν από τον μεταφραστή να είναι κάτοχος του πλαισίου αναφοράς τους, γνώστης των τεχνικών όρων και των διακρίσεών τους, απαιτούν εν ολίγοις να διαθέτει κοινό υπόβαθρο επικοινωνίας με τον συγγραφέα. Ειδάλλως, υπάρχει κίνδυνος να φθείρει το κείμενο μεταφράζοντας επιπόλαια, χωρίς συνέπεια και υπό το νέφος τής αμηχανίας, η οποία δίχως άλλο θα φτάσει στον αναγνώστη. [...]

    Εν πρώτοις, η απόσταση από το αντικείμενο του βιβλίου καταφαίνεται από τον ατυχή χειρισμό αρκετών γλωσσολογικών όρων. Το βιβλίο αδικείται κατάφωρα... [...] Η δεύτερη κατηγορία λαθών είναι, καθώς πιστεύω, απόρροια της πρώτης. Η ατελής κατανόηση του γλωσσολογικού περιεχομένου τού βιβλίου αποκόπτει μερικές φορές εξ ολοκλήρου τη μετάφραση από το πρωτότυπο. [...] Τα λάθη πληθύνονται όταν πρόκειται για λέξεις ή φράσεις από γλώσσες με τις οποίες η μεταφράστρια δεν είναι εξοικειωμένη. [...] Το πρόβλημα επιτείνουν περιπτώσεις κατά τις οποίες καθιερωμένες αποδόσεις αγνοήθηκαν και παρουσιάζονται αγνώριστες. Εν προκειμένω, το άρθρο τού ελληνικού συντάγματος του 1911, που καθιέρωνε την καθαρεύουσα ως επίσημη γλώσσα, ξαναμεταφράζεται από τα Γαλλικά στη Νεοελληνική (σ. 60) με αποτέλεσμα να ακυρώνεται το περιεχόμενό του (που όριζε ως επίσημο τον γλωσσικό τύπο στον οποίο ήταν γραμμένο). [...] κ.ο.κ.

  5. #5
    Senior Member Ambrose's Avatar
    Join Date
    May 2008
    Location
    Athens
    Posts
    4,557
    Gender
    Male
    Μια σημείωση στα γρήγορα. Και γι' αυτούς τους λόγους που περιγράφει ο Ζάζουλα, έχω δει μεταφραστές που κατείχαν πολύ καλά το αντικείμενο, αλλά όχι τόσο καλά τη γλώσσα από την οποία μετέφραζαν όσο άλλοι συνάδελφοί τους, να κάνουν, στο τέλος, την καλύτερη δουλειά.
    Spiritus ubi vult spirat

  6. #6
    Super Moderator Alexandra's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    Bristol, UK
    Posts
    16,933
    Gender
    Female
    Επειδή συμφωνώ απόλυτα και με τους δύο προλαλήσαντες, αναρωτιέμαι μήπως κάποιος που παίρνει ένα πανεπιστημιακό πτυχίο μετάφρασης είναι το τέλειο υποψήφιο "θύμα" για τις μεταφραστικές παγίδες που αναφέρονται πιο πάνω. Έχοντας πτυχίο μετάφρασης, θεωρεί υποχρέωσή του να αναλαμβάνει οποιοδήποτε επιστημονικό ή τεχνικό κείμενο -- στο κάτω-κάτω, μετάφραση δεν σπούδασε; Αντίθετα, κάποιος που δεν έχει σπουδάσει μετάφραση, αλλά κάποια άλλη επιστήμη, κατά κανόνα θα καταπιαστεί μόνο με επιστημονικά κείμενα του τομέα που γνωρίζει απ' έξω κι ανακατωτά και θα αποφύγει τουλάχιστον τον κίνδυνο να γράφει άλλα αντ' άλλων.
    Μένω Ευρώπη
    Keys of change

  7. #7
    Senior Member Ambrose's Avatar
    Join Date
    May 2008
    Location
    Athens
    Posts
    4,557
    Gender
    Male
    Αυτή τη συζήτηση είχα με μια φίλη δικηγόρο. Η άποψή μου ήταν ότι ένα πτυχίο μετάφρασης δεν σημαίνει και πολλά (συζητούσαμε για νομικές μεταφράσεις). Η άποψή της ήταν ότι δεν χρειάζεται να έχεις τελειώσει νομική ή να είσαι δικηγόρος, για να μπορείς να κάνεις μια μετάφραση.
    Spiritus ubi vult spirat

  8. #8
    Mod Almighty Palavra's Avatar
    Join Date
    Jun 2008
    Location
    Groussherzogtum Lëtzebuerg
    Posts
    13,351
    Gender
    Female
    Εγώ νομίζω ότι εξαρτάται από την περίπτωση. Σίγουρα πρέπει να γνωρίζεις καλά το αντικείμενο, ωστόσο ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση δε σημαίνει ότι έχεις προσόντα για να γίνεις καλός μεταφραστής. Έχω δει κάκιστες νομικές μεταφράσεις από δικηγόρους, π.χ.
    The strain of anti-intellectualism has been a constant thread winding its way through our political and cultural life, nurtured by the false notion that democracy means that "my ignorance is just as good as your knowledge".
    -Isaak Asimov

  9. #9
    Administrator Zazula's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    127.0.0.1
    Posts
    16,833
    Gender
    Male
    Quote Originally Posted by Palavra View Post
    Σίγουρα πρέπει να γνωρίζεις καλά το αντικείμενο, ωστόσο ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση δε σημαίνει ότι έχεις προσόντα για να γίνεις καλός μεταφραστής.
    Ο συνδυασμός τού να γνωρίζεις καλά το αντικείμενο ΚΑΙ να συγκεντρώνεις τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τού καλού μεταφραστή, είναι απαραίτητος για να πετύχεις. Το να ΜΗΝ γνωρίζεις το αντικείμενο και ωστόσο να αναλαμβάνεις ειδικευμένες μεταφράσεις επειδή είσαι (ή νομίζεις ότι είσαι) καλός στη γενική μετάφραση, ΧΩΡΙΣ να λαμβάνεις υπόψη σου τι άλλο οφείλεις να κάνεις ώστε να μεταφράζεις σωστά τα επιστημονικά κείμενα, είναι συνταγή για την καταστροφή.

  10. #10
    Administrator Zazula's Avatar
    Join Date
    Feb 2008
    Location
    127.0.0.1
    Posts
    16,833
    Gender
    Male
    Quote Originally Posted by Zazula View Post
    2. Πώς μπορεί να την πατήσει ένας μεταφραστής τεχνικών και επιστημονικών κειμένων

    Ο τεχνικός / επιστημονικός μεταφραστής πρέπει:
    • [...]
    • Να διαθέτει ορθή κρίση για να επιλέγει τον σωστό / δόκιμο κάθε φορά όρο ανάμεσα από πολλές εναλλακτικές που πιθανόν υπάρχουν.
    • Να γνωρίζει το πεδίο στο οποίο μεταφράζει.
    • Να έχει σαφή επίγνωση του τι δεν ξέρει.
    Συνεχίζω την αναφορά μου σε αυτό το αντικείμενο, χρησιμοποιώντας ένα παράδειγμα από ντοκιμαντέρ για τον Ετιέν Εμισέν (Étienne Œhmichen) το οποίο μόλις παρακολούθησα στην ΕΤ1. Η ΓΠ είναι η γαλλική, και η μετάφραση του ντοκιμαντέρ περιελάμβανε μεταγλώττιση και υποτιτλισμό. Περισσότερα για το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ στη σελίδα: http://bourgogne-franche-comte.franc...enement/voler/.

    Ένα μέρος τού ντοκιμαντέρ περιέγραφε τις προσπάθειες του Εμισέν και των συγχρόνων του εφευρετών και μηχανικών να καλύψουν τις ελάχιστες απαιτήσεις που είχαν θέσει οι προδιαγραφές τού Γαλλικού Στρατού για ένα αεροσκάφος περιστρεφόμενων πτερύγων (ώστε να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξή του). Βασικότατο σκέλος αυτών τον απαιτήσεων ήταν, για το εκάστοτε εξεταζόμενο αεροσκάφος, αυτό να εκτελέσει πτήση «d'un kilomètre en circuit fermé».

    Και εδώ είναι που ο μεταφραστής πέφτει στην παγίδα. Ο σύμπλοκος όρος circuit fermé είναι πολύ διαδεδομένος στον ηλεκτρισμό, τα ηλεκτρονικά και την τηλεόραση, όπου αποδίδεται κλειστό κύκλωμα. Ομοίως το circuit fermé αποδίδεται κλειστό κύκλωμα και σε συγκεκριμένες μηχανολογικές εφαρμογές (όπως λ.χ. σε διατάξεις κυκλοφορίας ρευστών). Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η εν λόγω απόδοση είναι η μοναδική, ούτε ότι η έννοια που έχει ο συγκεκριμένος όρος σε ένα πεδίο είναι ενιαία για όλα τα άλλα πεδία στα οποία μπορούμε να τον συναντήσουμε. Ο μεταφραστής λοιπόν θα έπρεπε:
    1. Να αναρωτηθεί εάν αποτελεί ορθή απόδοση στη ΓΣ αυτό που έγραψε, ότι δηλαδή επρόκειτο για «πτήση ενός χιλιομέτρου σε κλειστό κύκλωμα». Να αναζητήσει ή να ρωτήσει και να μάθει πώς καλείται δόκιμα αυτή η έννοια στο συγκεκριμένο πεδίο. Ακόμη και αν, υποθετικά μιλώντας μια κι εδώ έχουμε μια συγκεκριμένη περίπτωση που εξετάζουμε, η απόδοση αυτή θα μπορούσε ενδεχομένως να ταιριάζει, ο μεταφραστής οφείλει να διασφαλίσει ότι έχει βρει πέραν πάσης αμφιβολίας την εκάστοτε ορθή απόδοση.
    2. Εφόσον τα τεχνικά και άλλα εξειδικευμένα λεξικά και οι ορολογικές βάσεις δεν καλύπτουν τη συγκεκριμένη χρήση ή το συγκεκριμένο πεδίο, και η αναζήτησή του στην ορολογία τού πεδίου δεν βγάζει κάποιον ειδικό όρο, να αναρωτηθεί εάν υπάρχει περίπτωση να έχει μπροστά του όχι έναν ειδικό όρο αλλά μια σημασία τού γενικού λεξιλογίου (βλ. και το δεύτερο παράδειγμα στην αρχική ανάρτηση του παρόντος νήματος). Η σύναψη circuit fermé εν προκειμένω έχει στο γενικό λεξιλόγιο και τις σημασίες κλειστός γύρος, (συνεκδ.) κλειστή διαδρομή, (καταχρ.) κυκλική διαδρομή, (καταχρ.) κύκλος.
    3. Να πονηρευτεί από ό,τι σχετικό με τον όρο του υποπίπτει στην αντίληψή του —όπως λ.χ. είναι μια απόδοση «κυκλική διαδρομή» (η δόκιμη απόδοση για τα ΜΜΜ στην Ελλάδα) που υπάρχει στην ΙΑΤΕ στο πεδίο των Χερσαίων Μεταφορών (δυστυχώς, όμως, μαζί με δύο λανθασμένες αποδόσεις «δρομολόγιο / διαδρομή κλειστού κυκλώματος»)— ή που ο ίδιος γνωρίζει εκτός ΚΠ —όπως είναι π.χ. το γεγονός ότι η λέξη σιρκουί εντάχθηκε στην ελληνική για να περιγράψει κάτι που δεν είναι «κύκλωμα» (οφείλει να συμβουλευτεί και ένα λεξικό εάν διατηρεί αμφιβολίες για το ποιες σημασίες έχει η λέξη κύκλωμα στην ελληνική)— και να είναι υποψιασμένος.
    4. Να μην περιοριστεί σε διαδικτυακές πηγές (είδαμε πριν ότι και σε κείμενα της ΕΕ ακόμη υπάρχει η λανθασμένη απόδοση, και το ίδιο συμβαίνει και στη livepedia.gr), να έχει υπόψη του ότι πάντα στα ευρήματα των μηχανών αναζήτησης υπάρχουν και κάποια που αποτελούν προϊόν μηχανικών μεταφράσεων (κι επομένως δεν είναι καθόλου έγκυρα) και να αναζητήσει σχετικές διατυπώσεις σε έγκυρα βιβλία και εγκυκλοπαίδειες (π.χ. «κλειστή διαδρομή» στον Πάπυρο, λήμμα Αεροναυτική).

Page 1 of 5 1 2 3 4 5 LastLast

Similar Threads

  1. Η μετάφραση είναι ένα πολεμικό παιχνίδι
    By nickel in forum Translation - Terminology - Lexicography
    Replies: 1
    Last Post: 01-03-2012, 05:16 PM
  2. Replies: 8
    Last Post: 31-03-2010, 08:07 PM
  3. Replies: 6
    Last Post: 26-08-2009, 08:01 PM
  4. Replies: 11
    Last Post: 07-05-2009, 12:43 PM

Tags for this Thread

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •