Τι απέγινε το κι...

[Ambrose]

Χρησιμοποιεί κανείς σήμερα το "κι" όταν έρχεται πριν από φωνήεν; Ποιο είναι το σωστό;

[nickel]

Το σωστό είναι, όταν γράφουμε πιο επίσημα κείμενα, να χρησιμοποιούμε παντού τον πλήρη τύπο και. Σε καθημερινά κείμενα, επιστολές ηλεμηνύματα, φόρουμ κ.λπ., το «κι» είναι απολύτως αποδεκτό (και δεν έχει πεθάνει καθόλου), όπως επίσης και σε καταγραφή προφορικού λόγου, θέατρο κ.τ.ό.

Η ίδια διαφοροποίηση γίνεται και για άλλες εκφάνσεις του προφορικού λόγου, π.χ. τις περιπτώσεις της έκκρουσης και της αποστρόφου. Σε επίσημα κείμενα δεν γράφουμε σ’ το έδωσα, το ’ξερα, απ’ την αρχή.

[Dr Moshe]

Αγαπητέ μου, χαίρομαι που διατυπώσατε αυτό το εύστοχο ερώτημα.

Όταν ο πολύχρηστος σύνδεσμος και βρίσκεται προ φωνήεντος, το φωνήεν [e] επειδή είναι αρθρωτικώς ασθενέστερο από τα υπόλοιπα, εκθλίβεται (κατά την παραδοσιακή γραμματική) ή εκκρούεται (κατά τη σύγχρονη ορολογία) από ισχυρότερα φωνήεντα. Επειδή το σύμφωνο που απομένει είναι το ουρανικό [c] και όχι το υπερωικό [k], ο μόνος τρόπος να δηλωθεί στη συμβατική ορθογραφία ήταν με τη μορφή κι. Δεν επικράτησε η γραφή κ', που μεταχειρίζονταν πολλοί συγγραφείς στο παρελθόν, διότι άφηνε περιθώριο αμφιβολιών ως προς την αρθρωτική φύση τού κ. Συνεπώς:

[ce 'alos] > [c 'alos]: κι άλλος (κ' άλλος: πιθανόν να διαβαστεί [k'alos])
[ce 'omos] > [c 'omos]: κι όμως
[ce 'epita] > [c 'epita]: κι έπειτα
[ce 'ute] > [c 'ute]: κι ούτε
[ce 'istera] > [c 'istera]: κι ύστερα

Ήδη στη Γραμματική Τριανταφυλλίδη (σ. 75, παρ. 161) παρετηρείτο ότι δεν πρέπει να γίνεται κατάχρηση της έκθλιψης στη γραπτή γλώσσα. Η τάση αυτή επέδωσε με την αύξηση των επιστημονικών συγγραμμάτων και σήμερα δεν συστήνεται να εκκρούονται τα φωνήεντα σε επίσημα γραπτά κείμενα, εκτός αν πρόκειται για παράθεση διαλόγων. Είναι συνετό να διατηρείτε ακέραιο τον τύπο των λέξεων που χρησιμοποιείτε, έχοντας κατά νου ότι ο γραπτός λόγος διαφέρει από τον προφορικό και δεν αποσκοπεί να εκφράσει όλες τις δυνατότητές του.

Την τάση αποφυγής των εκκρούσεων στον γραπτό λόγο διαπιστώνει επίσης ο Τσοπανάκης (Γραμματική, σελ. 159). Παρακαλώ δείτε ακόμη το σχόλιο του ΛΣΓ στο λήμμα κι (σελ. 505).

Ευχαριστώ.

[nickel]

Μια χρήσιμη παρατήρηση τεχνικής φύσης:

Για να απολαμβάνετε τα κείμενα του Dr Moshe στη γραμματοσειρά που ο ίδιος προτιμά, θα πρέπει να κατεβάσετε από αυτή τη διεύθυνση (http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&item_id=Gentium) τα Gentium, τα οποία είναι πραγματικά πανέμορφα και δεν υπάρχουν πάντα στο υπολογιστή σας από τη μαμά του.

[Ambrose]

Ευχαριστώ πολύ για τις αναλυτικές σας απαντήσεις Νίκο κι εσάς Dr. Moshe για την εξαιρετικά αναλυτική και κατατοπιστική σας απάντηση.

Πάνω-κάτω κι εγώ αυτή την εντύπωση είχα, ότι δηλ. σε κείμενα σχετικά "επίσημα" δεν μπαίνει "κι". Απλά, παρατηρώ ότι σε κείμενα όχι και τόσο επίσημα, έχει διαμορφωθεί η τάση το "κι" να γίνεται "και" κι αυτό κατά την ταπεινή μου γνώμη, δεν είναι σωστό γιατί προσδίδει μια σοβαροφάνεια, η οποία εμένα προσωπικά με ξενίζει. Δηλ. από εκεί που ο Τριανταφυλλίδης έλεγε να μην γίνεται κατάχρηση του "κι", σήμερα -έχω εγώ την αίσθηση- ότι φτάσαμε στο αντίθετο άκρο και γίνεται κατάχρηση του "και". Αλλά, ίσως να είναι δικό μου υποκειμενικό ζήτημα. Ποιος ξέρει..;

Σας ευχαριστώ πολύ και τους δύο.

[Alexandra]

...σήμερα δεν συστήνεται να εκκρούονται τα φωνήεντα σε επίσημα γραπτά κείμενα, εκτός αν πρόκειται για παράθεση διαλόγων.

Σε αυτόν τον κανόνα ίσως θα έπρεπε να συμπεριλάβουμε και το "ν" στο "δεν". Βλέπω πολλές φορές σε κείμενα που δεν είναι παράθεση διαλόγων, ούτε ανεπίσημη γραπτή επικοινωνία μεταξύ φίλων, να γράφεται "δε" αντί για "δεν" και ομολογουμένως δεν μου αρέσει καθόλου.

[Porkcastle]

Eγώ το "κι" πάντως το γράφω συχνά.

(έγινα σενιορίτα; ουάου... πάω να το γιορτάσω)

[sarant]

Μια παραλλαγή που παρουσιάζεται σε παλαιότερα κυρίως κείμενα, πέρα από το κ', είναι το κι'. Θα έλεγα πως η απόστροφος περισσεύει.

[Elsa]

Αν δεν κάνω λάθος υπάρχει το ίδιο θέμα με το για που προ φωνήεντος γίνεται γι (π.χ. γι αυτό). Ισχύουν τα ίδια όπως με το κι;

[Zazula]

Όχι, Έλσα, δεν είναι το ίδιο - στο για->γι' η απόστροφος είναι υποχρεωτική.

[Dr Moshe]

Αγαπητή Έλσα, η ερώτησή σας είναι απολύτως λογική και προσφέρει την ευκαιρία να διευκρινιστεί ότι η περίπτωση του για [ja] διαφέρει ριζικά από τις υπόλοιπες.

Ο λόγος είναι ότι η λέξη λήγει σε [a], που είναι το ισχυρότερο των φωνηέντων και διατηρείται σε κάθε συνάντησή τους. Συνεπώς:

για έναν μόνο λόγο
για όποιον ενδιαφέρεται
για ύστερα
για ούλα και δόντια

Κατά τη συνάντηση ομοίων φωνηέντων, όταν η επόμενη λέξη αρχίζει επίσης από [a], η μόνη περίπτωση προαιρετικής απαλοιφής τού -a είναι στην προθετική φράση γι' αυτό [j aft'o] (πάντοτε με απόστροφο), αν έχετε ανεπίσημο κείμενο. Αυτό οφείλεται στην υψηλή παγίωση της φράσης και δεν ισχύει σε άλλες συνεκφορές, όπως και αν εκφέρονται στον προφορικό λόγο:

Μου μένουν δύο μήνες για άδεια (όχι γι' άδεια)
Αυτά πάνε για άχρηστα (όχι γι' άχρηστα)

Ελπίζω οι πληροφορίες αυτές να απαντούν στο ερώτημά σας. Ευχαριστώ.

[Elsa]

Ευχαριστώ πολύ! Πολύ χρήσιμη και ουσιαστική η ενημέρωση.

[nickel]

Να προσθέσω κι εγώ ότι, για τους λόγους που αναφέρει ο Dr Moshe, είναι πολύ συνηθισμένο πια να γράφεται το γι’ αυτό σαν μία λέξη, γιαυτό — και δεν το κάνει μόνο ο sarant (http://www.google.com/search?q=%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CF%85%CF%84%CF%8C&sourceid=navclient-ff&ie=UTF-8&rlz=1B3GGGL_enGR256GR256). Τα λεξικά δεν το δέχονται (ούτε οι επιμελητές), αλλά δεν αποκλείεται να επικρατήσει αργότερα, ακριβώς επειδή είναι μία μοναδική περίπτωση — δεν θα είναι ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία. (Μακριά από εμάς εμένα τα «μούπε».)

[anef]

Έχω μια δυσκολία με τη διάκριση 'επίσημα/ανεπίσημα': Π.χ. ένα εγχειρίδιο μηχανήματος είναι επίσημο; Επίσης, ένας γραπτός λόγος που όμως πρόκειται να εκφωνηθεί ανήκει στην κατηγορία του 'και' ή του 'κι'; Γιατί και ο πρωθυπουργός να τον εκφωνήσει, μάλλον 'κι' θα πει (ο τωρινός πρωθυπουργός ίσως και όχι γιατί μιλάει αργά). Εμένα πάντως μου το'χουν απαγορεύσει από το Λύκειο το 'κι', κι έτσι σπανίως το χρησιμοποιώ:)


Mod: Άνοιξα νήμα για σχετική συζήτηση εδώ (http://www.lexilogia.gr/forum/showthread.php?p=6667).