Το «παραγάγω», το «παράξω» και ο προβοκάτορας της γειτονιάς σας

[nickel]

Έχοντας υπόψη μου (και) κάποιες πρόσφατες αναφορές, έβαλα ένα ύπουλο [sic] εδώ (http://www.lexilogia.gr/forum/showthread.php?p=4464#post4464), δίπλα στο «παράξεις», για να «μαζέψω πελάτες». Και τους μάζεψα.

Είχα γράψει κάποτε στο τρανσλάτουμ:
Στα αρχαία ο μέλλων ήταν «άξω», ο αόριστος β΄ «ήγαγον» και η υποτακτική «αγάγω».
Εξαιτίας τούτου, εμφανίστηκαν και έπαιξαν στη δημοτική οι τύποι του μέλλοντα «θα παραγάγω» και «θα παράξω».
Έτσι, ακόμα κι η Ελληνομάθεια, ενώ στο «εισάγω» δίνει μέλλοντα «θα εισαγάγω», στο «παράγω» αναφέρει «θα παράξω / θα παραγάγω» και στον παρακείμενο «έχω εισαγάγει» αλλά «έχω παράξει».
Εγώ βάζω «αγάγω» παντού και έχω ήσυχο το κεφάλι μου: θα απαγάγω, έχω απαγάγει, θα εισαγάγω, έχω παραγάγει κ.λπ. και προσπαθώ να μην κλίνω τα «διάγω» και «ενάγω» σε περίεργους χρόνους.
Και πάντοτε κάνω τη διάκριση ανάμεσα σε στιγμιαίο («θα παραγάγουν») και εξακολουθητικό («θα παράγουν»).

Ο Νίκος Σαραντάκος έγραφε πριν από δύο μήνες στο "Να παράξει": Οι αφορεσμένοι εναντίον του Αγάγ του Αμαληκίτη (http://www.sarantakos.com/language/paraksei.html):
Μερικές δικές μου παρατηρήσεις για το θέμα. Να πω ξεκινώντας ότι προσωπικά χρησιμοποιώ ακόμα, αν και με δυσφορία πολλές φορές, τους τύπους «έχει παραγάγει», «να παραγάγει (όποτε χρειάζεται)» Το «να παράξει» ούτε το έχω γράψει (ακόμα) ούτε το έχω πει, αλλά δεν το θεωρώ λάθος και χαίρομαι όταν το βλέπω. Θεωρώ όμως λάθος το «έχει παράγει».
(Διαβάστε εκεί όλο το κείμενο γιατί δεν είναι σωστά πράγματα να κάνω πλήρη αναπαραγωγή εδώ.)

Διαβάστε και άλλες απόψεις (αν έχετε το κουράγιο):
http://periglwssio.blogspot.com/2006/09/blog-post_11.html
http://vrennus.blogspot.com/2007_03_01_archive.html
http://www.cyta.com.cy/pr/newsletter/Archive2000/March/Glossika/glossika.htm

Περισσότερη προβοκάτσια αργότερα.

[Zazula]

Να επισημάνω ότι ορισμένοι ομιλητές παρασύρονται (κυρίως από παρακείμενο & απαρέμφατο) και λένε λ.χ. "(παρ)αγάγει" λανθασμένα για το γ' εν. της οριστικής του ενεστώτα. Επίσης να ομολογήσω ότι χρησιμοποιώ αποκλειστικά και μόνο (και με μεγάλη αγαγαλλίαση, μάλιστα) τους τύπους "θα/να (παρ)αγάγει" όπου χρειάζεται, και δεν έχω πρόβλημα με τον αόριστο ή το γλωσσοδετήριο παρατατικό. Αντίθετα, γεμίζω σπυριά με τους τύπους "θα/να (παρ)άξει" και τα τύμπανα των αφτιών μου αιμορραγούν ακατάσχετα.

[sarant]

Και με τον Λασκαράτο αιμορραγείς ω Ζαζ; Και με τον Κονδυλάκη;

[Alexandra]

Ο κ. Αλαβάνος μού τρυπάει οδυνηρά το αφτί λέγοντας και ξαναλέγοντας "την έχει εισάγει". Αμάν!

[sarant]

Πράγματι, αυτό είναι ενοχλητικό -και, κυρίως, είναι λάθος. Είναι σαν να λες "την έχει δίνει".
Όμως, κανείς έλληνας δεν λέει "έχει δίνει" ενώ πολλοί, μορφωμένοι έλληνες ομιλητές, με πτυχία, σαν τον Αλαβάνο καληώρα, λένε "έχει εισάγει".

Να αλλάξουμε ομιλητές;

[Zazula]

Και με τον Λασκαράτο αιμορραγείς ω Ζαζ; Και με τον Κονδυλάκη;
Μα, νομίζω πως το τι κάνει τ' αφτιά τού καθενός να αιμορραγούν (εφόσον αυτό το "κάτι" είναι σωστό) εμπίπτει στη συνομοταξία de gustibus et coloribus. Αλλωνών τ' αφτιά ματώνουν με τον ομοιοκατάληκτο στίχο, αλλωνών με τις γενικές πληθυντικού των θηλυκών - τα δικά μου έχουν αποδειχτεί πολύ ευαίσθητα στο "παράξει", αυτό είν' όλο. :) Από 'κεί και πέρα, όταν φτάσεις ν' αγαπήσεις έναν δημιουργό, του συγχωρείς τις όποιες εμμονές του (άλλος με τα aγáγ σαν το αγάρ-αγάρ του αγά, κι άλλος με το áksı σαν τα νύχια του Φρέντι Κρούγκερ σε μαυροπίνακα) κι απολαμβάνεις αυτά που έχει να σου πει και τα μέρη στα οποία όλα ετούτα σε ταξιδεύουν.

[Zazula]

Μόλις τώρα στην εκπομπή Zoom (http://www.lexilogia.gr/forum/showpost.php?p=8070&postcount=4) της ΝΕΤ ένας από τους ομιλητές τής ομήγυρης (διάβαζε: πάνελ) δίπλα από το «θα παράξει» πέταξε και ένα «θα εισάξει». Έλεος! Αυτά ποιος θα τα ισιάξει; :D

[EpsilonSigma]

"… δεν είναι σωστά πράγματα να κάνω πλήρη αναπαραγωγή εδώ". Τάδε έφη nickel. Έπιασε καλοκαιράκι…

:-p

[sarant]

Η φιλοδοξία των χωριανών ήτο να εισάξουν νέα γράμματα και νέα μέθοδο, αν και γι’ αυτά είχαν πολύ αόριστη ιδέα, αγράμματοι ως ήσαν και μακριά του πολιτισμού. Αλλ’ αφού έφυγεν ο νέος δάσκαλος, αναγκασθήκανε να ξαναφέρουν τον παλιό, που δίδασκε τα λεγόμενα Κοινά ή κολλυβογράμματα.

(Κονδυλάκης, Ο νεωτεριστής, πριν από 100+ χρόνια)

[tsioutsiou]

Αυτά τα "ξ" (ξου, ξου), τελευταίως, μού ακούγονται σαν δημοτικός λογιοτατισμός και ας σχηματίζονται τυπικά σωστά. Με το ζόρι να εξοβελίσουμε τον αόριστο β΄.
Γράφω και λέω (αν και κοντοστέκομαι γιατι ψιλομπερδεύομαι τώρα μ' αυτά που ακούμε) "να εισαγάγω" κλπ.
Αλλά, από κει και πέρα, το λάθος -και δεν μ' αρέσει- "την έχει εισάγει" μού φαίνεται αναμενόμενη απλοποίηση.
Τυχερό είναι το "απάγω", που στον αόριστο το λέμε σωστά :)

[sarant]

Το "παράξει" όμως δεν το έχει επιδοκιμάσει/προτείνει κανείς γκουρού του δημοτικισμού, όπως π.χ. το "συγγράφισσα" ή την αποφυγή των εις -ής. Είναι τύπος λαϊκός, που απαντά στην ανάγκη να τηρηθεί η διάκριση στιγμιαίου/εξακολουθητικού (το 'έχει παράγει' είναι αντίστοιχο με το 'έχει δίνει', άρα είναι τέρας) αλλά να αποφευχθεί το αφόρητο σωστό, αμαληκιτικό 'έχει παραγάγει'.

Το 'απάγω' προκειμένου για απαγωγές προσώπων μάλλον έχει αντικατασταθεί από νέο ρήμα, απαγάγω στον ενεστώτα.

[tsioutsiou]

Το "παράξει" όμως δεν το έχει επιδοκιμάσει/προτείνει κανείς γκουρού του δημοτικισμού, όπως π.χ. το "συγγράφισσα" ή την αποφυγή των εις -ής. Είναι τύπος λαϊκός, που απαντά στην ανάγκη να τηρηθεί η διάκριση στιγμιαίου/εξακολουθητικού (το 'έχει παράγει' είναι αντίστοιχο με το 'έχει δίνει', άρα είναι τέρας) αλλά να αποφευχθεί το αφόρητο σωστό, αμαληκιτικό 'έχει παραγάγει'.

Το 'απάγω' προκειμένου για απαγωγές προσώπων μάλλον έχει αντικατασταθεί από νέο ρήμα, απαγάγω στον ενεστώτα.

Μάλλον μιλάμε ...με διαφορετικούς λαϊκούς τύπους :) Εγώ, χρόνια, δεν θυμάμαι κανέναν να μιλά απλά με ξ, πλήν κάποιων φοιτητών-ινστρουχτούρων από "άποψη", κι έπεφταν ειρωνείες στα αμφιθέατρα.
Το "έχει παράγει" έρχεται σαν φυσιολογική απλοποίηση ανάλογη με την αποβολή του αναδιπλασιασμού στη μετοχή παθ. παρακειμένου.

[Farofylakas]

Να πω μονάχα πως η διάκριση –άγω/–αγάγω για εξακολουθητικό και στιγμιαίο είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί να παρακολουθήσει ο απλός ομιλητής και γι’ αυτό στην χρήση δεν γίνεται πραγματική διάκριση (πέρα από ομιλητές με κατάρτιση στην γλώσσα).

Πιστεύω πως μια εξομάλυνση τής συγκεκριμένης ρηματικής οικογένειας σε -άγω θα μας βοηθούσε.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα στην γλώσσα μας το παρατηρώ σε ρήματα που έχουν κρατήσει έναν αρχαϊκό τρόπο κλίσης.

[UsualSuspect]

Σ' αυτό το νήμα νομίζω κολλάνε κι' αυτά. Το συμμεθέξω ειδικά λέγεται αρκετά. Έχεις κάποιος να πει κάτι προβοκατόρικο ή τα απορρίπτουμε αμέσως; Υπάρχει κάποια γραμματική βάση; Νομίζω στ΄αρχαία πως ο μέλλοντας του έχω είναι έξω. Το πιθανότερο να κάνω λάθος γιατί συνήθως αντέγραφα για να περάσω:D

[Themis]

Νομίζω στ΄αρχαία πως ο μέλλοντας του έχω είναι έξω.
Έξω και σχήσω. Απ' όσο ξέρω όμως, ο σύγχρονος μέλλοντας δεν προήλθε από τον αρχαίο. Ο αρχαίος μέλλοντας έπεσε σε αχρηστία και σχηματίστηκε περιφραστικός με το θέλω. Για τον σχηματισμό του στιγμιαίου μέλλοντα σημασία είχε ο αρχαίος αόριστος. Και ο μοναδικός αόριστος του έχω ήταν έσχον. Καλύτερα να ξεχάσουμε το θα μεθέξω. Ή μεθέξω σκέτο και επιστροφή στην υπερτρισχιλιετή, ή θα μετάσχω. Κι ας μην ξεχνάμε ότι η νεοελληνική εφαρμόζει ακριβώς ίδια μέτρα και σταθμά για τον μέλλοντα και την υποτακτική. Αν ήταν ποτέ να καθιερωθεί το "θα μεθέξουν", θα άρχιζε αναπόφευκτα και το "να μεθέξουν", όσο κι αν θα διαρρήγνυαν (εντελώς διακριτικά, βεβαίως βεβαίως) τα ιμάτιά τους οι νεοκαθαρολόγοι.

[vamvakos]

To "απάγω" στον αόριστο το λέμε σωστά αλλά έλα που καραδοκεί ο ενεστώτας οριστικής που κάποιοι λένε "απαγάγω"!!!!

[nickel]

Πιστεύω ότι αυτή η παρέα πάντα ταλαιπωρούσε τον κόσμο, απλώς τώρα το βλέπουμε περισσότερο (πόσο εμείς ταλαιπωρούμε αυτά τα ρήματα) επειδή ο κόσμος εκφράζεται ελεύθερα και σε μεγάλες ποσότητες. Αν θυμάμαι καλά, η σχέση μου με τα αγο-ρήματα ήταν πάντα καλή (και, σαν το Ζαζ, χαιρόμουν να πετάω και ένα παραγάγω για να κάνω την απαραίτητη φιγούρα, τζάμπα τα μαθαίναμε;). Παράγω - φτιάχνω, παραγάγω - φτιάξω: είχα στήσει τα ζευγαράκια μου και ποτέ δεν μπέρδεψα διαρκές με στιγμιαίο. Ωστόσο, μέχρι και πρόσφατα, παρότι ήξερα το σωστό, μου ήταν αδύνατο σχεδόν να πω π.χ. «οι Πακιστανοί απάγουν* ο ένας τον άλλο». Μου φαινόταν εντελώς περίεργο και αφύσικο. Που δείχνει πόσο η γλώσσα είναι περισσότερο τριβή παρά κανόνες.

* Μέχρι και ο διορθωτής του Firefox αγνοεί ότι υπάρχει ο τύπος απάγουν και τον κοκκινίζει.

[vamvakos]

Δέν είμαι μακριά απο αυτό που λές, οτι δηλαδή η γλώσσα είναι περισσότερο τριβή παρά κανόνες. Διερωτώμαι λοιπόν άν μετά απο δέκα χρόνα λέμε μόνο "απαγάγω" (ενεστώτας) και όχι και "αναγάγω, εισαγάγω, εξαγάγω" (πάντα για ενεστώτα οριστικής μιλάμε). Άν έχουμε αυτή την ......μοίρα, τί να πώ;

[sarant]

Πάντως, ρήμα "απαγάγω" έχει σχηματιστεί εδώ και δεκαετίες -δεν ξέρω αν το λεξικό του Κριαρά είχε το θάρρος να το λημματογραφήσει (όπως με το απανέκαθεν). Θα έλεγα μάλιστα ότι το "απάγω" προκειμένου για Πακιστανούς κτλ. δεν απέχει πολύ από το λάθος. (Άλλωστε, λέμε ότι "το τάδε υλικό απάγει την θερμότητα").

Από τον αόριστο έχουν φτιαχτεί δεκάδες νέοι ενεστώτες, το φαινόμενο δεν είναι κόντρα στη λογική της γλώσσας.

(Δεν νομίζω ότι υπάρχει ενδεχόμενο να δούμε "αναγάγω" κτλ., για διάφορους λόγους).

[nickel]

Από τον αόριστο έχουν φτιαχτεί δεκάδες νέοι ενεστώτες, το φαινόμενο δεν είναι κόντρα στη λογική της γλώσσας.
Εκτός από το συνδράμω και το κατάσχω, πες και κάν' άλλο αν θυμάσαι.

[Zazula]

Το στήνω (< έστησα < ιστάνω < ίστημι / ίσταμαι).
Το φαγώνομαι (< φαγώνω < έφαγον < τρώγω).

Μπορεί ο sarant να εννοεί και περιπτώσεις όπου ο αόριστος συμπαρασύρει και άλλα ρήματα σε συγκεκριμένο μεταπλασμό, όπως στην περίπτωση του στέλνω.

Α, παρακείμενο θες; Για να σου θυμίσω το στέκω. :D

[Zazula]

Α, καλά, ένα-ένα θα τα θυμάμαι απ' ό,τι φαίνεται: :)

Το λούζω (έλουσα < λούω).
Το κλείνω, το λύνω και το στρώνω κατ' αναλογία προς το φθάνω, επειδή είχαν παρόμοιο προς αυτό αόριστο.
Τα ανάβω, κλέβω, κρύβω, σκάβω, σκύβω κατ' αναλογία προς τα τρίβω & θλίβω, επειδή είχαν παρόμοιο προς αυτά αόριστο.
Η παρέα των γερνώ, γυρνώ, κερνώ, ξερνώ και περνώ.
Η παρέα των γέρνω, δέρνω, σέρνω, σπέρνω και στέλνω.

[Zazula]

Α, καλά, ένα-ένα θα τα θυμάμαι απ' ό,τι φαίνεται: :)
Μάγος είσαι;

Το ζωγραφίζω (< εζωγράφησα < ζωγραφώ).
Το σαπίζω (< εσάπησα < εσάπησαν < εσάπην < σήπομαι).

Γενικότερα, ο μεταπλασμός των συνηρημένων εις -ώ (-όω) σε -ώνω, βασίστηκε στο αοριστικό θέμα -ωσα.

[nickel]

Ραγίζω από το ερράγην τού ρήγνυμι.
Χύνω από το εχύθην τού χέω.
;)

[nickel]

Κυρίως όμως με ιντριγκάρουν περιπτώσεις όπως το συνεφέρνω (από τον αόρ. συνέφερα τού συμφέρω) που κουβαλάνε ακόμα το αοριστιλίκι τους (εδώ την εσωτερική αύξηση). Αυτό είναι το αντίστοιχο τού αναγάγω.

[Zazula]

Επίσης, ο μεταπλασμός πολλών ρημάτων εις -άσσω σε -άζω, βασίστηκε στο αοριστικό θέμα -αξα (αλλάζω, αράζω, τάζω, φράζω κλπ).

[Zazula]

Κυρίως όμως με ιντριγκάρουν περιπτώσεις όπως το συνεφέρνω (από τον αόρ. συνέφερα τού συμφέρω) που κουβαλάνε ακόμα το αοριστιλίκι τους (εδώ την εσωτερική αύξηση). Αυτό είναι το αντίστοιχο τού αναγάγω.
Ε, το πιο κλασικό παράδειγμα διατήρησης της εσωτερικής αύξησης είναι τα ανεβαίνω & κατεβαίνω.

[sarant]

Τα είπατε όλα μόνοι σας!

Υπάρχουν βέβαια και κάποια παλιότερα, όπως το χάνω (από τον αόριστο εχάωσα του χαώ) ή το πιάνω (από τον αόριστο, επίεσα/επίασα του πιέζω).

[Philip]

Υπάρχει και το πεθαίνω < (α)πέθανον/α (< αποθνήσκω) [όπως το μαθαίνω < έμαθον/α] που έχει και τη χρονική αύξηση (πε)θαμμένη στη μέση.

[nikosl]

πρόσφατα άκουσα ένα νεολογισμό που εμένα μου άρεσε (αλλά μπορεί να μην σας αρέσει) από φίλο απλήρωτο ωρομίσθιο. "Σήμερα και αύριο επισχώ.", το οποίο επίσης έμμεσα προκύπτει από τον αόριστο του επέχω -μέσω του ουσιαστικού επίσχεση. Και εντάξει, δεν είναι φιλόλογος.

[Zazula]

Εξόχως διαφωτιστική και πληρέστατη η δημοσίευση του Δημήτρη Καλαμπούκα με τίτλο Ποικιλότητα στη δήλωση της ρηματικής όψης των λόγιων ρημάτων που παράγονται από το αρχαιοπινές άγω (http://glossologia.phil.uoa.gr/sites/default/files/2.%20Kalaboukas.pdf) (περιοδικό Γλωσσολογία, Τεύχος 19 (http://glossologia.phil.uoa.gr/node/69)). Δικαιώνονται οι τύποι παράξω, παράξει κ.τ.ό. ως μέρος μιας (δικαιολογημένης) γλωσσικής μεταβολής που βρίσκεται σε εξέλιξη, μιας μεταβολής που είναι κατά κύριο λόγο υποσυνείδητη με ίχνη συνειδητότητας. Αναλύεται λεπτομερώς το θέμα και εντοπίζονται τα εμπόδια για την επιτυχή ολοκλήρωση αυτής της γλωσσικής μεταβολής, καταλήγοντας στο ότι μια διαλλακτική και ευέλικτη προτυποποιητική πολιτική στη γλώσσα (που ανέχεται κάποιον βαθμό ποικιλότητας) θα ήταν πολύ αποδοτικότερη. Σας συστήνω ανεπιφύλακτα να τη διαβάσετε.

[Zazula]

Κάποιος τεχνικός μεταφραστής / επιτόπιος προσαρμοστής σχηματίζει τη μετοχή ενεστώτα τού εισάγω (δηλ. εισάγοντας) με το αοριστικό θέμα (οπότε το κάνει εισαγάγοντας (http://www.google.com/search?q=εισαγάγοντας&sourceid=ie7&rls=com.microsoft:en-US:IE-SearchBox&ie=&oe=#sclient=psy-ab&hl=en&rls=com.microsoft:en-US%3AIE-SearchBox&source=hp&q=)), γεμίζοντας με το λάθος αυτό ιστότοπους όπως των Google, Nokia, Microsoft κ.ά. — και, δυστυχώς, και πολλές μεταφραστικές μνήμες...

[nickel]

Όπως λέμε «να διαβάσουμε», «ας διαβάσουμε», «θα διαβάσουμε», λέμε και «να εισαγάγουμε», «ας εισαγάγουμε», «θα εισαγάγουμε». Όπως δεν λέμε «*διαβάσοντας» ή «εδώ διαβάσουμε», δεν πρέπει να λέμε *εισαγάγοντας ή «εδώ εισαγάγουμε (http://www.google.gr/search?gcx=w&ix=c1&sourceid=chrome&ie=UTF-8&q=%22%CE%B5%CE%B4%CF%8E+%CE%B5%CE%B9%CF%83%CE%B1%CE%B3%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5%22)» ή «τώρα εισαγάγουμε (http://www.google.gr/search?gcx=w&ix=c1&sourceid=chrome&ie=UTF-8&q=%22%CF%84%CF%8E%CF%81%CE%B1+%CE%B5%CE%B9%CF%83%CE%B1%CE%B3%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5%22)».

[Costas]

Ο υφυπουργός Οικονομικών Σαχινίδης είπε στη Βουλή "να παράξουν ρευστότητα" αλλά ως υποταχτική αορίστου του 'παρέχω', αντί για 'να παράσχουν ρευστότητα'. Ενεστωτικοποίησε δηλ. το παράσχω (κατά το κατάσχω) και αντί για 'παρασχέσω' (κατά το 'κατασχέσω'), έκανε 'παράξω'.

Λίγο μετά είπε ότι οι επιχειρήσεις σφύζουν από έλλειψη ρευστότητας (δηλ. ασφυκτιούν).

Είπε κι ένα τρίτο, αλλά το ξέχασα...

[daeman]

Ε, μα σαράντα κύματα το πέρασε το ρήμα, το *παράσχεσε. Και οι επιχειρήσεις ακόμα *σφύγγονται και ρευστότητα μηδέν. :rolleyes:

[sarant]

Ίσως ήθελε να πει "να παρέξουν", ίσως εννοοούσε ότι η ρευστότητα παράγεται.

[Zazula]

Από τον αόριστο έχουν φτιαχτεί δεκάδες νέοι ενεστώτες, το φαινόμενο δεν είναι κόντρα στη λογική της γλώσσας.Εκτός από το συνδράμω και το κατάσχω, πες και κάν' άλλο αν θυμάσαι.
Και το συνεπαίρνω με βάση τον αόριστο (συνεπήρα < συνεπαίρω) μπορούμε να πούμε ότι σχηματίστηκε: http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?1278-συνεπαίρνω .

[nickel]

Στο κείμενο της Α. Λυμπεράκη (http://booksreview.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=161:2012-03-01-09-54-43&catid=60:-27&Itemid=55) για τους μισθούς έπεσα πάνω σ' ένα τέτοιο προβληματικό ρήμα, το συνάγω:

Ποια διδάγματα μπορούμε να συνάγουμε από την ιατροδικαστική αναπαράσταση της αθέατης διαμάχης γύρω από τους μισθούς;

Αν λέγαμε «βγάζω δίδαγμα / συμπέρασμα», εδώ θα είχαμε πει «Ποια διδάγματα μπορούμε να βγάλουμε», έτσι; Όχι «βγάζουμε». Άρα δεν είναι ενεστώτας. Θα καταφύγουμε στο -αγάγ- του αορίστου, και περιέργως βρίσκω ότι έχει πολλούς φίλους στο διαδίκτυο:
"να συναγάγουμε" (http://www.google.gr/search?q=%22%CE%BD%CE%B1+%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5%22&ie=utf-8&oe=utf-8&aq=t&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a)

Τα "να συνάγουμε" (http://www.google.gr/search?q=%22%CE%BD%CE%B1+%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5%22&ie=utf-8&oe=utf-8&aq=t&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a) φαίνεται να είναι περισσότερα, αλλά, δεν μπορεί, θα περιλαμβάνουν και κάποιους σωστούς ενεστώτες.

Τέλος, υπάρχουν και μερικά "να συνάξουμε" (http://www.google.gr/search?q=%22%CE%BD%CE%B1+%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5%22&ie=utf-8&oe=utf-8&aq=t&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a), υποθέτω στο πρότυπο τού «να παράξουμε», π.χ. «Θα μπορούσαμε παρακολουθώντας την επιχειρηματολογία του φιλοσόφου να συνάξουμε μεθοδολογικά συμπεράσματα επί ζητημάτων [...]», που ωστόσο λησμονεί ότι υπάρχει και ένα (σπάνιο) συνάζω (=μαζεύω, συγκεντρώνω), που δίνει ένα (όχι τόσο σπάνιο) συνάξω: «να συνάξουμε όλους αυτούς τους τύπους».

[Earion]

Ποιος είναι ο ενεστώτας του "θα συνδράμει"; (http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?5297-%CE%A0%CE%BF%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BF-%CE%B5%CE%BD%CE%B5%CF%83%CF%84%CF%8E%CF%84%CE%B1%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B8%CE%B1-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%B5%CE%B9)
Ανακεφαλαίωση περί του αν το ρήμα "συνδράμω" έχει ενεστώτα (http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?5629-%CE%93%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE&p=81960&viewfull=1#post81960)

[UsualSuspect]

Το "παράξει" όμως δεν το έχει επιδοκιμάσει/προτείνει κανείς γκουρού του δημοτικισμού, όπως π.χ. το "συγγράφισσα" ή την αποφυγή των εις -ής. Είναι τύπος λαϊκός, που απαντά στην ανάγκη να τηρηθεί η διάκριση στιγμιαίου/εξακολουθητικού (το 'έχει παράγει' είναι αντίστοιχο με το 'έχει δίνει', άρα είναι τέρας) αλλά να αποφευχθεί το αφόρητο σωστό, αμαληκιτικό 'έχει παραγάγει'.

Ο Ευαγγελάτος σήμερα στην πρεμιέρα του ΣΚΑΪ είπε κάπου "έχει παράξει". Το αφτί μου όντως δεν το απέρριψε. Είναι όμως σωστός ο παρακείμενος; Μήπως έτσι σειρά πάρουν αναπόδραστα τα "έχει παρέξει", "έχει συμμεθέξει"; Εκεί τι θα πούμε; Για μένα είναι καθαρά θέμα γλωσσικής συνέπειας να λέμε θα παραγάγω (στιγμ.) - έχω παραγάγει.

[Thanasis_P]

Θα σταθώ λίγο στο έχω και το παρέχω.
Έχω συναντήσει αρκετές φορές τον τύπο "θα παράσχω", ο οποίος χρησιμοποιείται ως μέλλων. Προφανώς έγινε ένας δανεισμός από την υποτακτική του αορίστου "να παράσχω", αφού οι τύποι "θα παρέξω" ή "θα παρασχήσω"(!) δεν έρχονται εύκολα στο στόμα μας. (Δεν έχει βέβαια νόημα να συζητηθεί η κατάργηση του "θα" ως πλεονασμός).
Η επιλογή κάποιου από τους προηγούμενους τύπους είναι χρήσιμη, καθώς συνηθίζεται μια αντιδιαστολή με τον μέλλοντα διαρκείας "θα παρέχω". Τι γίνεται όμως όταν χρησιμοποιείται το ρήμα "έχω"; Ποιος τύπος μπορεί να αποδώσει τον στιγμιαίο μέλλοντα; "θα έξω" ή "θα σχήσω; (για να μην αναφερθώ στο "θα σχω"). Αν προτιμούμε να χρησιμοποιούμε το "θα έχω" και να συμπεραίνουμε από τα συμφραζόμενα το είδος του μέλλοντα (εξάλλου έτσι γινόταν και στα αρχαία χρόνια), ίσως θα ήταν πιο λογικό να υιοθετήσουμε και το "θα παρέχω" μια και το "θα παράσχω" χρησιμοποιείται καταχρηστικά.

[nickel]

Και η συζήτηση για το παρέχω γίνεται σ' αυτό το νήμα καταχρηστικά. :)
(Πάντως, εγώ λέω «θα παράσχω». Είπα ένα και χτες, αν και ήμουν πιωμένος όταν το είπα.)

Αλλά τι εννοείς, Θανάση, όταν λες ότι δεν έχει νόημα να συζητηθεί η κατάργηση του «θα» ως πλεονασμού;

[UsualSuspect]

Και η συζήτηση για το παρέχω γίνεται σ' αυτό το νήμα καταχρηστικά. :)


Nickel, το ξέρω αλλά επιμένω γιατί τα θα/να συμμεθέξω και έχω συμμεθέξει είναι αγαπημένα στο ΠΝ. Συγχωρέστε με αλλά θα γράψω και τους αλλοπρόσαλλους "αόριστους" που έχω δει: παρείξα παρείξε συμμεθείξε.:scared:

Θανάση, συμπεραίνω ότι δεν σε ενοχλεί το θα παρέξω. Με το απέχω όμως τι θα κάνεις; Θα πεις θα απέξω;

[Thanasis_P]

Και η συζήτηση για το παρέχω γίνεται σ' αυτό το νήμα καταχρηστικά. :)
(Πάντως, εγώ λέω «θα παράσχω». Είπα ένα και χτες, αν και ήμουν πιωμένος όταν το είπα.)

Αλλά τι εννοείς, Θανάση, όταν λες ότι δεν έχει νόημα να συζητηθεί η κατάργηση του «θα» ως πλεονασμού;


Αν χρησιμοποιώ εναν μέλλοντα του τύπου "σχήσω" μου φαίνεται σολοικισμός όταν πρέπει να προτάξω ένα "θα", καθώς ο συγκεκριμένος μέλλων με παραπέμπει αποκλειστικά στην αρχαία, όπου "θα" δεν υπήρχε. Βέβαια, στη νεοελληνική έχει καθιερωθεί αυτό το μόριο, απόλυτα συνυφασμένο με τον μέλλοντα, χωρίς ασφαλώς να αποτελεί πλεονασμό. Αναφερόμουν αποκλειστικά στους αρχαιοπρεπείς τύπους.

(Παρεμπιπτόντως, όταν παρατηρώ κάποια σχόλια σε ένα νήμα, συχνά αυθόρμητα παίρνω την ευκαιρία να προσθέσω κι εγώ μια γνώμη, χωρίς να διερευνήσω το (αρκετά εκτεταμένο) ιστορικό της σελίδας. Μη βλέποντας εδώ μια σχετική παραπομπή σε κάποιες προηγούμενες αναρτήσεις (π.χ. 14, 15, 40), θεώρησα ότι δεν είμαι και τόσο εκτός θέματος).

[Themis]

Λέω να μη συμμετάσχω στη συζήτηση για το συμμεθέξω, αλλά να γίνω πιο παραγωγικός και Αμαληκίτης.

...είπε κάπου "έχει παράξει". Το αφτί μου όντως δεν το απέρριψε. Είναι όμως σωστός ο παρακείμενος;Σύμφωνα με τη νεοελληνική γραμματική, ο παρακείμενος σχηματίζεται από το βοηθητικό ρήμα έχω και το απαρέμφατο αορίστου του κύριου ρήματος, όπως π.χ. λύσει για το λύνω ή δέσει για το δένω. Αν δηλαδή πάμε με το γράμμα του νόμου, για να είναι σωστός ο παρακείμενος έχω παράξει θα έπρεπε να υπήρχε αόριστος παρήξα ή (χωρίς εσωτερική αύξηση) πάραξα. Ο δεύτερος είναι προς το παρόν ανύπαρκτος, ο πρώτος θεωρητικά σωστός (από το ήξα, σπάνιο αόριστο α’ του άγω) αλλά σήμερα σχεδόν ανύπαρκτος και οπωσδήποτε δεν χρησιμοποιείται από όσους λένε θα παράξω. Αν ο παρακείμενος έχω παράξει πάει σε δίκη με καλό δικηγόρο (που λέει κι ο 40κος), θα χρειαστεί να παραδεχτεί την ενοχή του ως προς το γράμμα του νόμου και να επικαλεστεί ένα ελαφρυντικό: ότι το απαρέμφατο αορίστου συγχέεται με το τρίτο ενικό του στιγμιαίου μέλλοντα (π.χ. θα λύσει /έχω λύσει) ή, ακριβέστερα, ότι το συνοπτικό θέμα του ρήματος (λύσ-) μας το δίνει εδώ ο στιγμιαίος μέλλοντας. Αν λοιπόν χρησιμοποιείται ο μέλλοντας θα παράξω, μπορούμε να κατανοήσουμε πώς φτάνουμε και στο έχω παράξει. Αλλά έχουμε χάσει καθ' οδόν την οριστική του αορίστου - απώλεια καθόλου αμελητέα. Ας μην ξεχνάμε ότι όσοι έχουν προγράψει το /γαγ/ μπορεί μεν να λένε θα παράξω και έχω παράξει, αλλά από αόριστο έχουν στη φαρέτρα τους μόνο μερικούς τύπους ενός κολοβού παρατατικού (παράγαμε, παράγατε, παράγανε).


Για μένα είναι καθαρά θέμα γλωσσικής συνέπειας να λέμε θα παραγάγω (στιγμ.) - έχω παραγάγει.Συμφωνώ σ' αυτό. Το παράξω είναι λύση εμβέλειας μερικών τύπων ενός ρήματος, το πολύ-πολύ ενάμισι μαζί με ολίγον εισάξω. Δεν μας δίνει καμία λύση για την οικογένεια των ρημάτων με δεύτερο συνθετικό το -άγω. Η οικογένεια αυτή είναι κατ' εξοχήν λόγια και, αν θέλουμε λύση γενικής εμβέλειας, δεν σηκώνει πολλές ελευθεριότητες.Τα πιο κοινόχρηστα της οικογένειας, τα παράγω, εισάγω, εξάγω και απαγ(άγ)ω, ακολούθησαν (αν ακολούθησαν) πολύ διαφορετικές κατευθύνσεις εξομάλυνσης και δεν μας δείχνουν φως στην άκρη του τούνελ. Τα λόγια ρήματα ανάγω, απάγω (όπως τουλάχιστον χρησιμοποιείται σε επιστημονικά και τεχνικά συμφραζόμενα), κατάγω ή προσάγω χρησιμοποιούνται ευρέως στον γραπτό λόγο και χρειάζονται όλη την κλίση τους. Είναι ποτέ δυνατόν να έχουμε κατάξει περιφανή θρίαμβο, να συνάξουμε ένα συμπέρασμα (αφήνοντας κατά μέρος ότι το θα συνάξω είναι μέλλοντας του συνάζω), να έχουμε εξάξει προϊόντα ή να ανάξουμε ένα πρόβλημα σε ένα άλλο; Άσε που, αν τον μάρτυρα τον προσάξουμε ή τον έχουμε προσάξει, κινδυνεύουμε να μας δείρει κι ο Ρογήρος. Επίσης, ο τρόμος μπροστά στα δύο γάμμα δεν είναι τόσο πειστικός. Η τωρινή εξομάλυνση δεν δίστασε να τα επεκτείνει στην περίπτωση του απάγω, ούτε έχει κανένα πρόβλημα με τόσα διπλογαμμάτα ομόρριζα (αγωγή, διαγωγή, απαγωγή, παραγωγή, εισαγωγή, εξαγωγή, συναγωγή, μεταγωγή, αγωγός, παιδαγωγός, υδραγωγείο, ανάγωγος κτλ.).

Κοντολογίς, σαν συστηματικοί χρήστες του γραπτού λόγου, νομίζω ότι δεν έχουμε άλλη λύση παρά να ακολουθούμε τη λόγια κλίση αυτών των απροσάρμοστων ρημάτων, τουλάχιστον στον δοκιμιακό λόγο. Κατά τα άλλα, αν ένας τύπος μάς ενοχλεί ή μάς φαίνεται πολύ οζέ, τον παρακάμπτουμε (π.χ. η χώρα δεν "παρήγαγε περισσότερο" αλλά "αύξησε την παραγωγή της" ή "εμφάνισε αυξημένη παραγωγή") - παλιά μου τέχνη κόσκινο.

[sarant]

Σωστός, συνεπής και στρωτός, Θέμη -αλλά οι αναλογικοί τύποι ολοένα και θα επεκτείνονται, προβλέπω. Και το "πάραξα" ακούγεται επίσης, όλο και περισσότερο, όπως και το "πάραξε" που μπορεί βέβαια να είναι και προστακτική. Αλήθεια, πώς είναι η στιγμιαία προστακτική του "παράγω" με τη λόγια κλίση;

[Themis]

Ούτε πάραξε/παράξτε ούτε παράγαγε/παραγάγετε λέμε ή γράφουμε. Αλλά η προστακτική, που έχει ήδη περιοριστεί μόνο στο δεύτερο πρόσωπο, είναι η έγκλιση που δεν πρόκειται να μας δημιουργήσει πρόβλημα. Ας αποκτήσουμε οριστική και βλέπουμε. Κατά τα άλλα, οι αναλογικοί τύποι όντως επεκτείνονται αλλά σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Το ζεύγος παράγω/απάγω είναι εμβληματικό, αλλά επίσης ο παρακείμενος που σήμερα επικρατεί συντριπτικά στον προφορικό λόγο δεν περιέχει δήλωση συνοπτικότητας: έχω παράγει/ εισάγει/ εξάγει. Το ζήτημα είναι αν εμείς μπορούμε, με τα σημερινά δεδομένα, να τσιμπολογάμε αντίρροπες εξομαλύνσεις και να στερηθούμε μια κλίση που, όσο κι αν είναι απροσάρμοστη, μας δίνει ακόμα δυνατότητα σαφήνειας. Μιλάμε βέβαια πάντα για δοκιμιακό λόγο. Γιατί συνήθως στον προφορικό λόγο ούτε "παραγάγαμε" ούτε "παράξαμε", αλλά "κάναμε παραγωγή" ή "είχαμε παραγωγή" κτλ.

[Hellegennes]

Σε τέτοιες περιπτώσεις την σκαπουλάρουμε από άλλη οδό. Προτιμούμε υποτακτική.

[sarant]

Αν δείτε τα χιλιάδες "εισάγετε" στις οδηγίες, δεν την σκαπουλάρουμε μέσω υποτακτικής αλλά ισοπεδώνοντας τη διάκριση στιγμιαίου και διαρκούς. (Θα μου πεις: είναι λύση το "εισάξετε"; Κανονικά, ο κόσμος βάζει άλλο ρήμα, πληκτρολογήστε ας πούμε -αλλά τότε να το παραδεχτεί και η γραμματική πως αυτά τα ρήματα είναι ελλειπτικά και δεν έχουν προσταχτική, αλλιώς το "εισάξετε" μου φαίνεται καλύτερο από το λάθος "εισάγετε").

[Themis]

Συμφωνώ απολύτως για το εισάγετε/ εισάξετε. Ας παρατηρήσουμε ωστόσο ότι είσαγε δεν έχει εμφανιστεί και ότι η προστακτική εισάγετε δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση μέρος του ζωντανού προφορικού λόγου. Είναι μανδαρίνικα λούμπεν μανδαρίνων και, αν έβγαζε κανέναν φετφά ο κύριος υπουργός, μπορεί να βλέπαμε εντυπωσιακές κωλοτούμπες, πάντα όμως σε χώρο που δεν τέμνεται με τη ζωντανή γλώσσα.

[nickel]

Σάμπως είναι σωστά ελληνικά τα τόσα και τόσα γραμματικώς σωστά «Εισαγάγετε»; Για να μην πω για το «Εισάγαγε». Κάποιο παιχνίδι στις οδηγίες του (που κατακλύζουν τα ευρήματα (https://www.google.gr/search?q=%22%22%CE%B5%CE%B9%CF%83%CE%AC%CE%B3%CE%B1%CE%B3%CE%B5%22+%CF%84%CE%BF%22&ie=utf-8&oe=utf-8&aq=t&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a)) γράφει:
«Εισάγαγε το όνομα της πόλης ή Επίλεξε από τις παραπάνω πόλεις»
Μ' έναν σμπάρο, δυο τραγωδίες.

[sarant]

Πω πω, φρικαλεούργημα, θα το κλέψω!

[drsiebenmal]

Το πιο ωραίο εύρημα είναι λίγο πιο κάτω, πάντως:

Eισάγαγε τo όνoμα της επιχεiρησης στo χωρio “Fίnd Insίde Cοntacts Αt:” στην αρχική σελiδα και πάτα “Gο”.

Πάτα το, ντε!

[sarant]

Γιατί όχι "και επικρότησε Go"; Θα ταίριαζε περισσότερο! (ίσως το έκανε για να μη μπερδεύεται με τον αόριστο, που λέγαμε) :)

[Hellegennes]

Αν δείτε τα χιλιάδες "εισάγετε" στις οδηγίες, δεν την σκαπουλάρουμε μέσω υποτακτικής αλλά ισοπεδώνοντας τη διάκριση στιγμιαίου και διαρκούς. (Θα μου πεις: είναι λύση το "εισάξετε"; Κανονικά, ο κόσμος βάζει άλλο ρήμα, πληκτρολογήστε ας πούμε -αλλά τότε να το παραδεχτεί και η γραμματική πως αυτά τα ρήματα είναι ελλειπτικά και δεν έχουν προσταχτική, αλλιώς το "εισάξετε" μου φαίνεται καλύτερο από το λάθος "εισάγετε").

Η διάκριση στιγμιαίου και εξακολουθητικού είναι χαμένη υπόθεση. Υπάρχουν ρήματα στα οποία χρησιμοποιούμε α) μόνο τον έναν χρόνο, β) μόνο τους ενικούς ή τους πληθυντικούς και γ) μόνο ενικό από τον έναν χρόνο και πληθυντικό από τον άλλον. Και δεν εννοώ πάντα, απλά ότι οι χρήσεις τους είναι σπάνιες. Π.χ. από το σταματώ, λέμε "σταμάτα" και "σταματήστε" και πολύ σπάνια "σταμάτησε" και "σταματάτε" (περίπτωση γ). Ακόμη χειρότερο είναι το πηγαίνω ή το πάω, όπου ειδικά στην Αθήνα ο ένας χρόνος έχει καταργηθεί.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το εξής:
-σταμάτα να με ενοχλείς
-φύγε, με ενοχλείς

Είναι προφανές ότι η ενέργεια έχει την ίδια διάρκεια και στα δυο, αλλά η επιλογή του χρόνου είναι άσχετη. Σπάνια λέμε "σταμάτησε" και "φεύγε"*. Ακόμα χειρότερα, λέμε "ενόχλησε" αλλά όχι "ενόχλα" (δεν νομίζω καν να δίνεται τέτοιο πρόσωπο σε γραμματικές). Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζουν τα ρήματα σε -χωρώ (υποχωρώ, οπισθοχωρώ, παραχωρώ, κτλ), δηλαδή τούς λείπει το β' εν. προσ. ενεστ.

Στα κλαίω, καίω, σπανίζει το β' πληθ. προστ. ενεστ. (κλαίτε, καίτε) κι αντ' αυτού χρησιμοποιούμε αόριστο (κλάψτε, κάψτε). Π.χ.:
-καίγε ό,τι βρίσκεις στο δρόμο σου
-κάψτε ό,τι βρίσκετε στο δρόμο σας

Στην παθητική φωνή και τα δυο ρήματα έχουν μόνο τρία πρόσωπα (λείπει το β' εν. προστ. ενεστ.) αλλά στην πράξη δεν χρησιμοποιείται ούτε το β' πληθ. ενεστώτα (καίγεστε, κλαίγεστε).


* μάλιστα στο φεύγω σπανίζουν και οι δυο πληθυντικοί. Σε κάποιες βόρειες διαλέκτους χρησιμοποιείται το "φυγάτε" και "φευγάτε" (β' πληθ. προσ. αορ. και ενεστ.).

[sarant]

Φαντάζομαι πως εννοείς ότι η διάκριση στιγμιαίου και εξακολουθητικού είναι χαμένη υπόθεση στην προστακτική, έτσι; Αν όντως αυτό εννοείς, δεν συμφωνώ απόλυτα. Μερικά από όσα λες ισχύουν, αλλά μόνο για ορισμένα ρήματα. Εφόσον όμως είναι πανεύκολο να αντιπαρατάξει κανείς ισάριθμα παραδείγματα όπου η διάκριση κρατιέται (εκτός αν εσύ λες "δίνε μου ένα ευρώ γιατί δεν έχω ψιλά") τα περί "χαμένης υπόθεσης" είναι υπερβολή.

[nickel]

Περισσότερο είναι ιδιωματική χρήση η χρήση του εξακολουθητικού στη θέση του στιγμιαίου, π.χ. Δίνε του, Σταμάτα (αντί για τα διόλου προβληματικά Σταμάτησε ή Σταματήστε), Τρεχάτε, ποδαράκια μου (έχει πρόβλημα το Τρέξτε; Όχι, βέβαια). Από την άλλη, το πιο συνηθισμένο ρήμα μας, το κάνω, δεν μπορεί να κάνει τέτοιες διακρίσεις. Και όμως τα βολεύουμε, δεν έχει ακόμα καταποντιστεί η χώρα. Ή μήπως για όλα φταίει το κάνω;

[Hellegennes]

Φαντάζομαι πως εννοείς ότι η διάκριση στιγμιαίου και εξακολουθητικού είναι χαμένη υπόθεση στην προστακτική, έτσι; Αν όντως αυτό εννοείς, δεν συμφωνώ απόλυτα. Μερικά από όσα λες ισχύουν, αλλά μόνο για ορισμένα ρήματα. Εφόσον όμως είναι πανεύκολο να αντιπαρατάξει κανείς ισάριθμα παραδείγματα όπου η διάκριση κρατιέται (εκτός αν εσύ λες "δίνε μου ένα ευρώ γιατί δεν έχω ψιλά") τα περί "χαμένης υπόθεσης" είναι υπερβολή.

Στην προστακτική, ναι. Δεν είπα πουθενά ότι αυτά ισχύουν για όλα τα ρήματα. Είπα "υπάρχουν ρήματα που...". Αυτό για μένα δείχνει ξεκάθαρα ότι η προστακτική είναι προβληματική σαν έγκλιση και όχι τα συγκεκριμένα ρήματα. Ας δώσω ένα παράδειγμα με οδηγίες:

Προχώρα ευθεία για 40 μέτρα, σταμάτα στο πρώτο στενό και στρίψε δεξιά.

Δείτε την απίθανη μείξη στιγμιαίου-εξακολουθητικού. Προχώρα και σταμάτα, αντί προχώρησε και σταμάτησε, αλλά το στρίψε διατηρείται. Αντιθέτως, προβληματικό είναι το στρίβε. Π.χ.:

Στους πρώτους πέντε δρόμους στρίψε δεξιά και στους επόμενους τρεις αριστερά.

Παρότι επαναλαμβανόμενη κίνηση, ο χρόνος είναι στιγμιαίος. Δεν λέω βέβαια ότι δεν μπορεί κανείς να πει στρίβε, αλλά ότι είναι πολύ σπάνιο να το πει. Κάποιες προστακτικές τις συνηθίζουμε στον έναν χρόνο ή στο ένα πρόσωπο ή χιαστί. Ποιος λέει τρέχε ή φεύγε; Μήπως δεν λέμε μίλα και ρώτα αντί μίλησε και ρώτησε; Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι ότι σπάνια θα πει κανείς "μίλησε στον προϊστάμενό σου" αντί "μίλα", αλλά θα πει άνετα "μίλησέ του". Δηλαδή εδώ ο στιγμιαίος χρόνος σώζεται από το τράβηγμα του τόνου (το ίδιο ισχύει και για το ρωτάω).

Επίσης κάποιες προστακτικές συνηθίζονται μόνο στον έναν χρόνο, σε κάποιες φράσεις, όπως "δες τηλεόραση" αλλά όχι "βλέπε τηλεόραση".

Οι δάσκαλοι λένε συχνά "διάβαζε και λίγο" και "διαβάστε και λίγο" αλλά σπανιότερα "διάβασε και λίγο" και "διαβάζετε και λίγο".

Όλα αυτά είναι εμπειρικές διαπιστώσεις. Αλλά μήπως όλοι οι γραμματικοί κανόνες τέτοιες δεν είναι;

[nickel]

Αντιγράφω, λοιπόν, από τη Γραμματική της Νέας Ελληνικής (σελ. 421-2):

Η προστακτική [...] έχει την ιδιαιτερότητα ότι, αντίθετα με όλο το υπόλοιπο ρηματικό σύστημα, δεν ακολουθεί πάντοτε αυτή την αντίθεση [τέλειου και ατελούς]. Συχνά οι ατελείς και οι τέλειοι τύποι δεν διαφέρουν ουσιαστικά ως προς το ποιόν ενεργείας, αλλά μόνον υφολογικά ή ως προς την έμφαση:
Φάε λιγότερο κάθε μέρα και θα δεις πώς θα αδυνατίσεις!
Άντε, τρώγε το φαγητό σου να φύγουμε!
Μη σταματάς, περπάτησε!
Περπάτα μέχρι το περίπτερο, δεν θα πάθεις τίποτα!

Ακόμη και σε περιβάλλοντα που χαρακτηριστικά απαιτούν τη χρήση τέλειων τύπων (όταν π.χ. πρόκειται για στιγμιαίο γεγονός), είναι πολύ πιο συχνή η χρήση τού ατελούς τύπου τής προστακτικής:
Πρόσεχε / πρόσεξε μην πέσεις. Πρόσεχε!
(σε ξαφνικό κίνδυνο, πολύ πιο συχνό από το εξίσου αποδεκτό πρόσεξε!)
Το ίδιο ισχύει και για άλλες τέτοιες μονολεκτικές προσταγές ή προτροπές:
Τρέχα! Λέγε! Ξεκίνα!

Αυτό που συμβαίνει στην προστακτική είναι ότι η χρήση τού ατελούς τύπου σε ορισμένα ρήματα έχει επεκταθεί ώστε να καλύπτει και περιπτώσεις που θα περίμενε κανείς να ανήκουν στο πεδίο τού τέλειου. Στην πραγματικότητα, ο ατελής τύπος γίνεται ο ουδέτερος τύπος τής προστακτικής. Πολύ συχνά μάλιστα σ' αυτές τις χρήσεις ο τύπος τής ατελούς προστακτικής έχει τροποποιηθεί, δηλαδή έχει συντομευθεί ή έχει μεταβληθεί η κατάληξή του:
Τρέχα! (αντί τρέχε)
Φεύγα (αντί φεύγε), να μη σε ξαναδώ μπροστά μου!