Θηλυκά σε -ώ

[anef]

Συνήθως τα συζητάμε αυτά τα ουσιαστικά για την προβληματική γενική τους. Τώρα όμως θέλω τα φώτα σας για την ονομαστική που βλέπω να σχηματίζουν σε -ως τουλάχιστον δύο από αυτά, τα κοινά ηχώ και πειθώ. Βρίσκω αρκετά ευρήματα ακόμα και σε 'έγκυρους' ιστότοπους (http://www.google.gr/search?q=%27%CE%B7+%CF%80%CE%B5%CE%B9%CE%B8%CF%8E%CF%82%27&hl=el&client=firefox-a&channel=s&rls=org.mozilla:el:official&hs=f2J&start=0&sa=N)(π.χ. για το πειθώς στις εφημερίδες Ελευθεροτυπία και Ριζοσπάστης, σε οπισθόφυλλο βιβλίου κλπ.).

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που όμως δεν μπορώ να το αξιολογήσω βρίσκεται εδώ (http://www.eens-congress.eu/?main__page=1&main__lang=de&eensCongress_cmd=showPaper&eensCongress_id=139). Στη μάχη μεταξύ καθαρευουσιάνων και δημοτικιστών στην Κύπρο δύο επιστολογράφοι γράφουν σκωπτικά γράμματα για να διακωμωδήσουν τις απόψεις της άλλης πλευράς. Ο καθαρευουσιάνος λοιπόν επιστολογράφος γράφει στη 'μαλλιαρή' (αρχές 20ου αι. αν καταλαβαίνω καλά) και αποκαλεί την εφημερίδα 'Ηχώ' 'η Ηχώς'. Δεν ξέρω όμως αν αυτό είναι ενδεικτικό για κάτι ή τυχαίο.

Γενικά δε βρίσκω σχόλια ούτε στην κλασική γραμματική Τριανταφυλλίδη, ούτε στη γραμματική των Holton, Mackridge & Philippaki, ούτε στο ΛΚΝ. Το μόνο άλλο ουσιαστικό αυτής της κατηγορίας που βρίσκω σε -ως είναι η Κως. Αν έχει ξανασυζητηθεί το θέμα, παρακαλώ σας να με παραπέμψετε γιατί δεν μπόρεσα να το βρω:(

[Zazula]

http://www.lexilogia.gr/forum/showthread.php?t=2742 :D

[anef]

Ευχαριστώ Zazula, αν θέλετε μετακινήστε το ποστ μου εκεί γιατί θα με ενδιέφερε να ξέρω αν θα διορθώνατε ή όχι αυτούς τους τύπους στην ονομαστική.

[Zazula]

Εγώ πάντως θα διόρθωνα την ονομαστική πειθώς σε πειθώ, εκτός κι αν επρόκειτο για διαλεκτική χρήση.

[nickel]

Προφανώς θα διόρθωνα κάθε διαφορετική πειθώ και ηχώ (και φειδώ), για τον πολύ απλό λόγο ότι δεν είναι τίποτα ξένο στη δημοτική, με τόσα γυναικεία ονόματα σε —ώ: Αργυρώ, Γωγώ, Ηρώ, που μια χαρά τα κλίνουμε της Αργυρώς, της Γωγώς, της Ηρώς (αν εξαιρέσουμε τα αρχαιοπρεπή που έχει βάλει ο Χάρης στο στόχαστρό του, π.χ. της Γωγούς :eek: ). Η συζήτηση γνωστή, αλλά αν θέλετε την ξανανοίγουμε.

Το ερώτημα είναι τι θα κάνεις τα προσηγορικά στη γενική: άλλοι προτιμούν της ηχώς, της πειθώς και της φειδώς, και άλλοι μένουν στα παλιά: της ηχούς, της πειθούς και της φειδούς. Το «της ηχώς» έχει καθιερωθεί (Ελύτης: «Της ηχώς το βάθος το άπατο»), τα άλλα λιγότερο.

[anef]

Συμφωνώ, nickel, ότι καθόλου παράξενο δεν είναι το πειθώ, το ηχώ κλπ. Απλά ρώτησα γιατί όταν είδα την κατάληξη -ως (ονομαστική), μου φάνηκε παρ' όλα αυτά οικεία. Οπότε αναρωτήθηκα αν είναι επιρροή μιας πιο αρχαΐζουσας γλώσσας (π.χ. αιδώς) ή αν είναι κάποιος παλιότερος τύπος, ακόμα και δημοτικίζων (και λόγω των αποτελεσμάτων στο γκουγκλ -όπου δε φαίνεται να υπάρχει ευπρεπισμός- και λόγω του συνδέσμου που παρέθεσα στην αρχή).

[Inachus]

Στα αρχαία ελληνικά η "ἠχώ", η "αἰδώς" και η "Κῶς", που αναφέρθηκαν λίγο πιο πάνω, διακρίνονται ως προς τον τρόπο κλίσης τους:

ἠχώ, ἠχοῦς, ἠχοῖ, ἠχώ, ἠχοῖ
αἰδώς, αἰδοῦς, αἰδοῖ, αἰδῶ, αἰδώς
Κῶς, Κῶ, Κῷ, Κῶν, Κῶς

Η "ἠχώ" είναι φωνηεντόληκτο (θ. ἠχω- , ἠχο- )ουσιαστικό της γ΄ κλίσης (επίσης η "Κλειώ", η "φειδώ", η "πειθώ" κ.ά.).

Η "αἰδώς" είναι σιγμόληκτο (θ. αἰδωσ- , αἰδοσ-) ουσιαστικό της γ' κλίσης (επίσης η "ἠώς"=αυγή).

Η "Κῶς" ανήκει στην αττική δεύτερη κλίση (επίσης ο "Ἄθως" , ο "ταῶς"=παγώνι κ.ά.).

Σύμφωνα με τη σχολική νεοελληνική γραμματική τα θηλυκά σε -ω κλίνονται κατά το "η Αργυρώ": η Αργυρώ, της Αργυρώς,την Αργυρώ, Αργυρώ . Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται η "Κω" και η "ηχώ" .

Ίσως, λοιπόν, η κατάληξη σε -ως φάνηκε οικεία γιατί υπάρχει και αυτή στη γλώσσα μας , έστω σε μια παλιότερη μορφή της (αρχαία, καθαρεύουσα).

[anef]

Σας ευχαριστώ πολύ!

[Alexandra]

Προφανώς θα διόρθωνα κάθε διαφορετική πειθώ και ηχώ (και φειδώ), για τον πολύ απλό λόγο ότι δεν είναι τίποτα ξένο στη δημοτική, με τόσα γυναικεία ονόματα σε —ώ: Αργυρώ, Γωγώ, Ηρώ, που μια χαρά τα κλίνουμε της Αργυρώς, της Γωγώς, της Ηρώς (αν εξαιρέσουμε τα αρχαιοπρεπή που έχει βάλει ο Χάρης στο στόχαστρό του, π.χ. της Γωγούς :eek: ). Η συζήτηση γνωστή, αλλά αν θέλετε την ξανανοίγουμε.

Κι επειδή η Espresso (http://www.espressonews.gr/default.asp?pid=79&la=1&catid=1&artid=1046975&pg=1)είναι αξιοπρεπής εφημερίδα και δεν μπορεί να γράφει στη "μαλλιαρή", πάρτε και ένα "Ηρούς" για να μάθετε. Η μόνιμη απορία μου είναι αν θα καταλάβουν ποτέ πόσο γελοίοι γίνονται μ' αυτές τις σαχλαμάρες.

http://img29.imageshack.us/img29/6802/irous.png