Τι εστί εκδότης; (Άρθρο του Γ. Δ. Φέξη, 1902)

[drsiebenmal]

Το 1902, απαντώντας σε πρόσκληση του Κων. Φ. Σκόκου (http://www.livepedia.gr/index.php/%CE%A3%CE%BA%CF%8C%CE%BA%CE%BF%CF%82_%CE%9A%CF%89%CE%BD%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82), ο εκδότης Γεώργιος Δ. Φέξης (http://www.livepedia.gr/index.php/%CE%A6%CE%AD%CE%BE%CE%B7%CF%82_%CE%94%CE%B7%CE%BC%CE%B7%CF%84._%CE%93%CE%B5%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82) στέλνει μια επιστολή-συνεργασία για το ετήσιο Εθνικόν Ημερολόγιον που εξέδιδε ο πρώτος. Το θέμα της, Η εκδοτική εν Ελλάδι. Μετά από τα σύντομα προκαταρκτικά, ο εκδότης μπαίνει στο ψαχνό:



Και εν πρώτοις τι εστί εκδότης; Η λέξις είναι γνωστή βεβαίως, το πράγμα όμως είναι εντελώς σχεδόν άγνωστον δια τους πολλούς. Ομοιάζει με την βανάναν, την οποίαν όλοι γνωρίζουν κατ' όνομα, πολλοί ολίγοι όμως έφαγαν. Δι' αυτούς, τους πολλούς, ο εκδότης είναι και δεν είναι επαγγελματίας· έχει κάποιαν σχέσιν με τα βιβλία, αλλά και με τας εφημερίδας· έχει τυπογραφείον ίσως, αλλά κολλά και προγράμματα· ενίοτε βγάζει και εικόνας, δένει δε και βιβλία. Είναι λοιπόν κάτι νεφελωδώς αόριστον και ασύλληπτον ο εκδότης, μισοεφημεριδογράφος, μισοτυπογράφος, μισοπρογραμματοποιός, μισοζωγράφος, μισοβιβλιοδέτης.


Αν θέλετε να διαβάσετε ολόκληρη την επιστολή-συνεργασία, θα την βρείτε σε pdf, εδώ (http://drsiebenmal.files.wordpress.com/2011/11/fexis.pdf). Φυσικά, όπως καταλάβατε, η επιλογή του μικρού δείγματος δεν έγινε τυχαία. ;) Δείτε π.χ. την πρόταση με την βανάναν. Δεν ξενίζει μόνο με την τότε απόδοση αυτού του φρούτου· παρατηρήστε και τη σύναψη πολλοί ολίγοι. Θα δείτε και άλλες ανάλογες «ιδιοτροπίες» στο κείμενο, μια γλώσσα πολύ λιγότερο ρυθμισμένη, πράγματα άγνωστα ή ξεχασμένα από τους πολλούς, όπως π.χ. τον τρόπο γραφής ήναι.

Ενδιαφέρον έχει φυσικά και στο ουσιαστικό της μέρος, χωρίς όμως να σημαίνει ότι οι εκδότες εκείνων των ηρωικών χρόνων και οι σημερινοί εκδότες είναι 100% το ίδιο πράγμα...

[sarant]

Πολύ καλογραμμένο και πνευματώδες!

(Αλλά γιατί λιγότερο ρυθμισμένη η γλώσσα; Μόνο το πολλοί ολίγοι με ξένισε -το ήναι δεν το βρήκα αλλά πρέπει να είναι σε υποτακτική, έτσι; )

[drsiebenmal]

Εννοούσα αυτό στην αρχή της δεύτερης παραγράφου (δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να πολυτονίσω ηλεκτρονικά):

Τώ όντι η περιγραφή των εργασιών ενός εκδοτικού καταστήματος δεν θα ήναι δια τους αναγνώστας του Ημερολογίου σου [...]

[drsiebenmal]

Ας προσθέσω κι άλλο ένα δειγματάκι. Περί γουαναμπήδων μεταφραστών ο λόγος (αλλά παρατηρήστε τη συνεπή χρήση των αποστρόφων μαζί με τις δύο βερσιόν του φιστικιού):



[...]Υπάρχουν όμως και οι μη αρκούμενοι εις μεταφραστικήν απλώς δόξαν και επιδιώκοντες φήμην συγγραφέως. Αυτοί γράφουν πρωτότυπα έργα, μυθιστορήματα ως επί το πλείστον, αλλά και φιλοσοφικά έργα και επιστημονικά.

Και οι μεν και οι δε, μόλις θέσουν την τελευταίαν τελείαν επί του χειρογράφου, αρχίζουν τα όνειρα. Όνειρα κυανά καί φυστικιά. Ο επίδοξος συγγραφεύς κολυμβά εις κυανούν πέλαγος εικοσιπενταδράχμων και εκατονταδράχμων καί εις φιστικίζοντα ωκεανόν πεντακοσιοδράχμων καλοσιδερωμένων της Εθνικής, υπεράνω των οποίωv πτερυγίζει προικοφόρος νύμφη εν είδει ουράς. Και έτσι απευθύνεται η πρώτη επιστολή, ή αποφασίζεται η πρώτη επίσκεψις εις τον εκδότην.

Έχω εις χείρας μου μίαν τοιαύτην επιστολήν ληφθείσαν προ ολίγων ημερών. Πρόκειται περί μεταφράσεως ενός τομιδίου διηγημάτων εξ ολιγίστων τυπογραφικών φύλλων. Ο μεταφραστής θέτει τετραγωνικώτατα τους όρους του διά τήν παραχώρησιν του χειρογράφου. Ακούσατε:

Πρώτον. Δύο χιλιάδας δραχμάς άμα τη παραδόσει του χειρογράφου.
Δεύτερον. Τριακόσια σώματα εκ του έργου.
Τρίτον. 40 0)0 επί των κερδών.

Δεν είναι και πολλά. Υπάρχουν άλλοι απαιτητικώτεροι ακόμη. Σημειωτέον ότι όλη η μετάφρασις του έργου είναι εργασία δέκα έως δεκαπέντε ημερών δι' ένα πρώτης τάξεως μεταφραστήν όστις θα πληρωθή δι' αυτήν διακοσίας το πολύ δραχμάς.

Εις την πρότασιν αυτήν ο εκδότης είναι ηναγκασμένος ν' απαντήση ευχαριστών δια την ευγενή προσφοράν και λυπούμενος διότι άλλαι εργασίαι δεν του επιτρέπουν ν' αναλάβη και την έκδοσιν ταύτην. [...]

[sarant]

Εννοούσα αυτό στην αρχή της δεύτερης παραγράφου (δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να πολυτονίσω ηλεκτρονικά):

Τώ όντι η περιγραφή των εργασιών ενός εκδοτικού καταστήματος δεν θα ήναι δια τους αναγνώστας του Ημερολογίου σου [...]

Υποτακτική λοιπόν.

[drsiebenmal]

Δεν είναι απλός μέλλων διαρκής που λέγαμε παλιά; :confused::confused:

[nickel]

Δεν είναι απλός μέλλων διαρκής που λέγαμε παλιά; :confused::confused:
Δεν διέφερε ο μέλλων από την υποτακτική (http://www.google.gr/search?gcx=w&ix=c1&sourceid=chrome&ie=UTF-8&q=%22%CE%BD%CE%B1+%22%CE%AE%CE%BD%CE%B1%CE%B9%22%22), μόνο το να γινόταν θα: να λάβη, θα λάβη, να λαμβάνη, θα λαμβάνη.

[drsiebenmal]

Σωστό ως προς τον τύπο, αλλά αυτό το ήναι με -η- από πού προκύπτει; Στα κλιτικά παραδείγματα του επίτομου Δημητράκου, τουλάχιστον, που έχω διαθέσιμο τώρα (δεν έχω γραμματική καθαρεύουσας), πουθενά δεν εμφανίζεται τέτοιος τύπος. Παντού «είναι» ήταν. Μήπως πρόκειται για το αντίστοιχο -είστε/-ήστε της καθαρεύουσας (όλα τα -ει- τα κάνουμε -η- σε μέλλοντα/υποτακτική);

[nickel]

Δεν ξέρω από πού επηρεάστηκε το αρχικό η-, ξέρω μόνο ότι και ο Καβάφης (http://www.google.gr/search?gcx=w&ix=c1&sourceid=chrome&ie=UTF-8&q=%CE%9A%CE%B1%CE%B2%CE%AC%CF%86%CE%B7%CF%82+%22%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CE%B9%22+OR+%22%CE%AE%CE%BD%CE%B1%CE%B9%22) το έγραφε έτσι.

[sarant]

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν αρκετά συνηθισμένο το "θα/να ήναι", αλλά πιο παλιά από τον Δημητράκο. Δεν ξέρω αν είναι ο "κανονικός" τύπος, αλλά δεν είναι αυθαιρεσία του Φέξη.

[drsiebenmal]

Θα δείτε και άλλες ανάλογες «ιδιοτροπίες» στο κείμενο, μια γλώσσα πολύ λιγότερο ρυθμισμένη, πράγματα άγνωστα ή ξεχασμένα από τους πολλούς, όπως π.χ. τον τρόπο γραφής ήναι.Δεν αμφισβήτησα ποτέ ότι γραφόταν και έτσι. Και η γυναίκες έγραφαν κάποιοι και ο Βασίλις, και άλλα που δεν επικράτησαν. Άλλωστε είναι 1902, εποχή έντονων γλωσσικών αγώνων. Ας το πω αλλιώς: Το ήναι δεν υπήρξε, νομίζω, ποτέ ο τύπος που πρότειναν τα σχολικά βιβλία.

[nickel]

Εγώ αποκλείεται να σου φέρω αντίρρηση, αφού άλλωστε έχω γράψει εδώ μέσα ότι ποτέ δεν είχαμε τόση ρύθμιση της γλώσσας μας όση σήμερα.

Για τα ήμαι / ήσαι το μόνο που βρήκα είναι στο Handbook of the Modern Greek Language του Thumb (1964):
The subjunctive is also written νὰ ἦμαι, etc. (3rd sing. νὰ ἦναι).
Δεν εξηγεί το φαινόμενο.

[drsiebenmal]

Η γραμματική για τα δημοτικά που αναφέρεις εδώ (http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?7249-%CE%95%CE%B3%CF%87%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AF%CE%B4%CE%B9%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%B5%CF%85%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%B7%CF%82&p=83232&viewfull=1#post83232), πάντως (είναι πια του 1922 βέβαια) το γράφει είναι.

[sarant]

Δεν αμφισβήτησα ποτέ ότι γραφόταν και έτσι. Και η γυναίκες έγραφαν κάποιοι και ο Βασίλις, και άλλα που δεν επικράτησαν. Άλλωστε είναι 1902, εποχή έντονων γλωσσικών αγώνων. Ας το πω αλλιώς: Το ήναι δεν υπήρξε, νομίζω, ποτέ ο τύπος που πρότειναν τα σχολικά βιβλία.

Νομίζω ο Βασίλεις (διότι Βασίλειος), τουλάχιστον από τον Χατζιδάκι. Τέσπα, ίσως είναι θέμα ερμηνείας. Δεν ξέρω αν κάποια εποχή το "να ήναι" προτεινόταν από τη σχολική γραμματική. Πάντως και σήμερα αν δεις γραφτά διαφόρων θα βρεις πάμπολλες περιπτώσεις που αντιβαίνουν στις ρυθμίσεις. (Πρόχειρα: νεώτερος, ο μη τονισμός των αρχικών κεφαλαίων, καμμία, μεταγραφή ξένων ονομάτων και λέξεων, μπαμπινιωτισμοί κτλ.)

[nickel]

Η γραμματική για τα δημοτικά που αναφέρεις εδώ (http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?7249-%CE%95%CE%B3%CF%87%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AF%CE%B4%CE%B9%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%B5%CF%85%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%B7%CF%82&p=83232&viewfull=1#post83232), πάντως (είναι πια του 1922 βέβαια) το γράφει είναι.

Ποτέ δεν έπαψε να γράφεται είναι από τότε που εμφανίστηκε ο τύπος στον πρώτο πάπυρο. Απλώς επί μερικούς αιώνες κάποιοι το έγραφαν και ήναι.

[drsiebenmal]

Ναι, Βασίλεις, σωστά. Και σωστά και όλα τα άλλα. :)